کئچه بیلسم

کئچه بیلسم

وطن ساری گئدن یوللار

سئوینر قیزلار، اوغوللار

بیر گون سیزدن کئچه بیلسم.

گولر عؤمرون آیی، گونو

تبریزده ووصال کوچونو

ابدی لیک آچا بیلسم.

شادلیغیم توتار هر یئری

دنه دولان سونبوللری

اؤز الیمه بیچه بیلسم.

سئوینیر قوشلاردا بئله

قوشلار کیمی دوغما ائله

قانادلانیب اوچا بیلسم.

نغمه - نغمه دنیزم من

تبریزین بوز چشمه سیندن

اووچ- اووچ ایچه بیلسم.

وطن ساری گئدن یوللار

سئوینر قیزلار اوغوللار

بیر گون سیزدن کئچه بیلسم .

بیر گون سیزدن کئچه بیلسم... .

مدینه گلگون

 

گوزلرون  ×  گل

گوزلرون

 

تا دولاندیردون منه ای ماه سیما گوزلرون

گوستریبدور منده اعجاز مسیحا گوزلرون

یل ووروب زولفون سالاندا صفحه رخساروه

بیر ایشاریله خسوفی ائتدی معنا گوزلرون

کیمدن اوره نمیش نگارا بیلمیرم غارت یولون ؟

بیر باخیشدا هر نه ییم وار ائتدی یغما گوزلرون

من دئدیم دل مولکونی تسخیر ائده نمز بیر نفر

یازدی کونلومده ولی انا فتحنا گوزلرون

 

گل

گل، سن اي اميدين گونشلي صبحي
قارانليق گئجه ني ، گوندوزه دؤندر.
آس، سن اي شمالين سرين كوله يي
بو ائله صلح ، سئوينج ، محبت گؤندر.
 شعر: عزيز محسني

من گئتسه م

من گئتسه م، دره لر، داغلار قالاجاق


مئشه لر، چمنلر، باغلار قالاجاق
بولودلار قالاجاق، آغلار قالاجاق
ائي منيم ياشاماق، يازماق هوسيم
تک سني اوزومله آپاراسييام

ديرمان زيروه لره يئل قاناديندا
توکول دنيزلره سئل قاناديندا
بير آغي، باياتي، ديل قاناديندا
بير يووا قورماسان آي قورو سسيم
من سني اوزومله آپاراسييام

هله اوچقونلارا ايندي تانيشام
سينيق قايالاري ياماماميشام
هله نه ارکيم وار بئله دانيشام:
وطن داشلارينا دوشمه ين عکسيم
من سني اوزومله آپاراسييام

نه دوز دئمه ميسن، دوزونو دئه کي...
بو تورپاق آغارتسين اوزونو دئه کي
دونيايا سونونجو سوزونو دئه کي
ائي قارداش قلميم دئسه م- دئمه سم
من سني اوزومله آپاراسييام

یازان:  ممد آراز

 

http://gayagizi3.blogspot.com

 

 

ملا محمد فضولي بیر یازی

جان  وئرمه غم عشقه  كه عشق  آفت جاندير

عشق آفت جان اولدوغي مشهور جهاندير


سود ايستمه سوداي  غم عشقده هرگز

كيم حاصل سوداي غم عشق  زياندير


هر ابروي خم ؛ قتلينه بير خنجر خونريز

هر زلف سيه ؛ قصدينه بير افعي ايلاندير


ياخشي گور نور صورتي مهوشلرين اما

ياخشي نظر ائتديكده سرانجامي ياماندير


عشق ايچره عذاب اولدوغون دان بيلورم كي

هر كيمسه كي عاشقدير ايشي آه و فغاندير


ياد ائتمه قره گوزلولرين مردم چشمين

مردم دييوپ آنلانما كيم ايچديكلري قاندير


گوردورسه ((فضولي)) كي گوزلرده وفا وار

آنلانماكي شاعير سوزي البته يالاندير

 

 

Ömrün

   Ömrün boyu məhrumiyətlər,əzablar, el dərdi çəkən şair öz həyat          dəftərini  vəraqlayır və qıssaca olaraq taleindən xəbər                      verir.                                                                                             

             

                                             

Bir uşaqlıqda xoş oldum, oda yer – göy qaçaraq                                   

 

Quş kimi dağlar uçub , yel kimi bağlar keçdi        

 

Sonra , birdən qatar altında qalıb üstümdən                                            

 

Diyə bilməm nə qədər sel kimi dağlar keçdi        

 

Ürəgimdən xəbər alsan :" necə keçdi ömrün?"                                      

 

Göz yaşımla yazacaq :" mən günüm ağlar keçdi"

 

                                                    

 

Fəranək elqızıdan bir gözəl yazı

Əgər sevənlərin sonu ayrılıqdırsa qismət eləmə   sevgini insanlara .

 

اگر سئونلرين سونو آيريليق ديرسا قيسمت ائله مه سئوگيني اينسانلارا .

 

Goy yaşasınlar insanlar tək tək .

 

قوي ياشاسينلار اينسانلار تك تك .

   

Sevgi mənasını düşünməsinlər.

 

سئوگي معناسيني دوشونمه سينلر.

   

Bir birlərinə ürək verib sevişməsinlər.

 

بير بيرلرينه اورك وئريب سئويشمه سينلر .

 

Royalardada birləşməsinlər.

 

رؤيالاردادا بيرلشمه سينلر .

 

Sevgiləri sona çatanda diyə ürəklərinin sınmaq səsi ilə  ağlamasınlar.

 

سئوگي لري سونا چاتاندا دئيه اوركلرينين سينماق سسي ايله آغلاماسينلار .

 

Hicran dərdinə düşüb xoş günləri xatırlamasınlar.

 

هيجران دردينه دوشوب خوش گونلري خاطيرلاماسينلار .

 

Etmə zülüm , vermə bu dərdi insanlara , sevməgi anlatma onlara.

 

ائتمه ظولوم ، وئرمه بو دردي اينسانلارا ، سئومه يي آنلاتما اونلارا .

 

Qoy ömürlük yalnız qalsınlar.

 

قوي عؤمورلوك يالنيز قالسينلار.

 

Ancaq heç zaman həsrətlə yaşamasınlar.

 

آنجاق هئچ زامان حسرتله ياشاماسينلار .

 

Yalvarıb göz yaşı tökərəm qarşında sənin.

 

يالواريب گوز یاشی تؤكورم قارشيندا سنين .

 

Etmə bu zülmü , etmə...

 

 ... ائتمه بو ظولمو ائتمه   

      

                                 ay sevgi tanrıcığım ...

 

                          ...                                         آی سئوگی تاریجیغیم ...

 

               Bu gözəl yazının yazarının ( Fəranək elqızı) veblagı

 

unudulmuş ocaq

Baxmayın ki unudulmuş ocaqıq ay ellər !                                                         

 

Dava dərman dolusu bur – bucaqıq ay ellər !                                               

 

Bizi səhmanlamağa bircə xiyaliz yoxdur ?                                               

 

Bu pərişanlıqa saçlı saçaqıq ay ellər !                                                 

 

Ğiflət öldürsə bu gündə bizi , vallah bilirəm                                

 

Bir sabah bu kəfəni yırtacaqıq ay ellər !                                 

 

Çoxda ancaq uşaqa anlamaza verməyəsiz                       

 

Nə qədər paslı – küt olsaq , piçaqıq ay ellər !             

 

Anam oxşardı ki "Nadir" balamın kül gözünə       

 

O bilirdi unudulmuş ocaqıq ay ellər !                 

 

 

< Nadir İlahi>                       

bu yerlərdə qalardım

Dağlar mənə gəl gəl desə ürəkdən                                    

 

Gəlib elə bu yerlərdə qalardım                                         

 

Təbiətlə sevincimi , dərdimi                                           

 

elə bu yerlərdə qalardım                                        Bölüb

 

                                                                                                  

 

Nəfəsimdə yaşadardım ətrini                                        

                                                     

Xətirlərdim çiçəklərin xətrini                                         

                                                   

Ömrün günün qimətini , qədrini                                     

                                                

elə bu yerlərdə qalardım                                       Bilib

 

                                                          

                                                                    

Nə gözəldir bu dağların havası                                     

 

Mən getsəmdə könlüm burda qalası                               

 

Sevsə məni bir zalimin balası                                       

 

Ölüb elə bu yerlərdə qalardım                                      

 

                                                                                    

                                     

YAZAR : zəlimxan yaqub        

 

در محضر ترك

در محضر ترك

اي هرزه گياه باغ ايران                 اي روباه سرزمين شيران

بازي نه نماي با دم شير                هرچند بدست اوست زنجير

توهين نه نماي به قوم و كيشم         كه از هر جهتي من از تو بيشم

در محضر ترك ادب نگهدار          سر خم كن و حرمت و ادب دار

ما با ادبيم با ادب باش                    واز بي ادبي گزيده لب باش

ما ترك غيور و قهرمانيم                ما سرور مردم جهانيم

ما ملت قهرمان تركيم                     ما زاده سرزمين گرگيم

پا چون به حريم ما گذاريد                ساكت شده پارس كم نماييد

رويه تو اگر كمي حيا داشت             انديشه تو اگرصفا داشت

گر احمق و بي حيا نبودي                 درمانده و بي نوا نبودي

در خانه دل تو را چو كس بود             فرمايش شهريار بس بود

اما چه كنم كه بي حيائي                     تو مظهر جوري و جفائي

خود بنده ادب گسسته خواهي                خود حرمت خود شكسته خواهي

اي مظهر هر فسادو پستي                    هان حرمت عارفان شكستي

بنگر كه چه بي اصالتي تو                    بي حرمت و بي لياقتي تو

در اوج كلاس بي كلاسي                      تو وصله زشت يك لباسي

حيف است بگويم ات خري تو             تهراني(افغاني) لوس و انتري تو

 اويزه گوش كن زاين پس                    هر دور و زمان و پيش هركس

 زاين بعد به هركجا رسيدي                   هر جا كه نشان ز ترك ديدي

 بر خيز و وفاي خود نشان ده                  در محضر ترك دُم تكان دِه

  يادت نرود وَلُ به گاهي                       اين گفته ماندگار شاهي

 

        Hastilife20@gmail.com  www.turksevanlar.blogfa.com

 

 

Yalan dunya  يالان دونيا

Yalan dunya

 

Sanin bahran yeyan kimdir? 

Kiminki san yiyan kimdir?

Sana dogru deyan kimdir?

Yalan dunya yalan dunya

 

Sani farzanalar atdi

Qapib divanalar tutdu

Kimi aldi? Kimi satdi?

Satan dunya, alan dunya

 

Ati azal daga saldiq

yorulduqja dali qaldiq

ati satdiq olag aldiq

yahar oldu palan dunya

 

biri ayna, biri pasdir

biri aydin, biri kas dir

geja toydur, gunuz yas dir

gul achdiqca solan dunya

 

igitlarin bashin yeyan

qocalar bozbashin yeyan

qabirlarin bashin yeyan

ozu gena galan dunya!

 

Na qandin, kim gul akandir

Kim qilic tak, qan token dir?

Teymur hala kora kan dir

Changiz canin alan dunya

 

Yaman qurqu! Yigilaydin!

Tufanlarda bogulaydin!

Na oleydi bir dagilaydin!

Bizi darda salan dunya

 

Chatib, sandan kochan kechdi

Acal camin, ichan dunya

Olan oldu, kechan kechdi

Na istardin olan dunya

 

Bogulardin, dogan yerda

Dogub xalqi bogan yerda

Ogul nashin ogan yerda

Ana zulfun yolan dunya

 

Shahryar        

 

 

يالان دونيا

 

سنين بهرن يئين کيمدير؟

کيمينکي سن؟ ييه­ن کيمدير؟

سنه دوغرو دئين کيمدير؟

يالان دونيا، يالان دونيا! 

سني فرزانه لر آتدي

قاپيب، ديوانه لر توتدي

کيمي آلدي، کيمي ساتدي

ساتان دونيا، آلان دونيا

آتي ازل داغا سالديق

يورولدوقجا دالي قالديق

آتي ساتديق، اولاغ آلديق

يهر اولدي پالان دونيا 

بيري آينا ، بيري پاس دير

بيري آيدين، بيري کاس دير

گجه توي دور، گونوز ياس دير

گول آچديقجا، سولان دونيا

ايگيت ارين باشين يئيه­ن

گوجالار بوزباشين يئيه­ن

قبيرلرين داشين يئيه­ن

اءوزو يئنه قالان دونيا! 

نه قاندين، کيم گول اکن دير؟

کيم قيليج تک قان توکن دير؟

تيمور هله کوره کن دير

چنگيز جانين، آلان دونيا 

يامان قورقو! ييغيلايدين!

طوفانلاردا بوغولايدين!

نه اولايدي بير داغيلايدين

بيزي درده سالان دنيا

چاتيب، سندن کوءچن کچدي

اجل جامين، ايچن کچدي

اولان اولدو، کئچن کئچدي

نه ايستردين اولان دونيا

بوغولايدين، دوغان يئرده

دوغوب خلقي بوغان يئرده

اوغول نعشين اوغان يئرده

آنا زولفون يولان دونيا

 

 

ياشاسين اوغوز يوردو آذربايجان

ياشاسين اوغوز يوردو آذربايجان

سيزه سلام گئتيرميشم

ياخشي پيسي قانان لاردان                  ائل    دردينه    يانان    لاردان

قفسده کي اصلان    لاردان                  سيزه   سلام    گئتيرميشم

زورا    بلي   دئين     لرده ن                    قارين قورساق يئين  لرده ن

تانا کورا       گئين     لرده ن                    سيزه   سلام   گئتيرميشم

بورج ايچره  بوغولان  لاردان                    يواسي   داغيلان     لاردان

ظلمده ن  باغيران    لاردان                   سيز  ه سلام   گئتيرميشم

جاهاز لارين ساتان   لاردان                  قاردون  اوسته   ياتان  لاردان

ايستک ليسين آتان لاردان                  سيزه   سلام    گئتيرميشم

غيرتلي آغ بيرچک  لرده ن                   مظلوم   قره  لچک   لرده ن

ايقلانميش چيچک  لرده ن                  سيزه   سلام   گئتيرميشم

ارباب   لارين    فشاريندان                  ساوالانين            وقاريندان

زرتشت مين   شعاريندان                  سيزه   سلام   گئتيرميشم

قلبي سينيق خان چوپاندان              قبري  ايتگين   ستارخاندان

بابک له جاويدان دان                        سيزه   سلام   گئتيرميشم

قوجا پولسوز آليزلاردان                   قفل لانان            آغزلاردان

 (نجار اوغلو ) تک داز لاردان            سيزه   سلام   گئتيرميشم

 

( نجار اوغلو ) 

 

هوشنگ جعفری

 

((فرياده گلون))

فرياده    گلين   نازلي   نگاريم   گئدير  الدن            همد م  اولوب  اغياريله  ياريم گئدير  الدن

رفتاري گوزل نطقي گوزل باخماسي گويچک            آهو  کيمي  باخديقجا  قراريم  گئدير   الدن

حسرتله   قالار   گوزلريم    آخير   دالئسيجا            هجران يئلي اسديکجه  بهاريم   گئدير الدن

ناز  ايله سه   نازين  چکرم  ئول  ديسه  ئوللم           يوخ چاره يولوم شعر و شعاريم گئدير الدن

آواره   قالان   من  غم   عشقينده   يانان  من           آخير  نه   دييوم   دار و  نداريم گئدير الدن

زلفين  توکوب  اطرافه گيوب جامه ي  زرين           آماده   اولوب   گئتمگه   ياريم   گئدير الدن

 

شاعير:اوستاد هوشنگ جعفري

 

((شراب ناب))

 

ايچيديم    بير   شراب  ناب   عشقي             گوزون  تک کاسه ي پيمانه لرده

منه   زيبا   پرستليک   عادت   اولدو             گوزوم  قالدي  رخ  جانانه لرده

هوشوم باشدان چيخير قالمي  قراريم             قرا  زلفون   گورنده  شانه لرده

اگر  مجنون  عشق   اولسان  منيم تک            بيلردين وار نه حال ديوانه لرده

من  اوندا  مست  عشقم  گل  دانيشدير            سراغيم  دوتگيلان  ميخانه لرده

عزيز ليکده  مني  کاش  بير  گوريدين           الان  بير  بايقوشام  ويرانه لرده

خرابه   گوشه   سينده   وار  بير  عالم           که   يوخ   مجلس   شاهانه لرده

منيم    سن    منبع     الهاميم    اولسان           آديم   دائيم   قالار   افسانه لرده

اوخوردي جعفري   شعر   آغلاشيردي           نه بير ايشگين لري  بيگانه لرده

 

شاعير:اوستاد هوشنگ جعفري

 

 

((گئجه لر))

 

دوت  اليمدن  بو  همان   الدي   فراقينده    سنون         ياديمه  سالماق  همان  باشه  چالارديم گئجه لر

حسن    رخساري     روياده     چکرديم      قلمه         قلبيمي   قاب   ائليوب   قابه  سالارديم گئجه لر

بونا خاطر   کي   آدين   دوشميه   اغيار    الينه         دوز  کيمي  آديوي  يازديقجا  يالارديم گئجه لر

بئله  سيزلاردي  اوره ک  يادينا  سالديقجا   سني         قوش  کيمي يئرده دوشرديم چاپالارديم گئجه لر

بلکه سن ساغ ياشييب ساغ دولانيب ساغ گزه سن        گوزه ليم  هر قادان  اولسايدي  آلارديم گئجه لر

سن   رقيبيمله   گونوز   سيره  چيخاردين   چمنه       منده   عشقينده  سولارديم   سارالارديم گئجه لر

گوزلرين   ياديمه   دوشدوکجه   اسه ردي   بدنيم       سينه مي  ديرناق   آتارديم   پارالارديم گئجه لر

تابلو   اوستونده   چکرديم   سني   مين   زحمتيلن      بير باخيب اوستونه تئز رنگي جالارديم گئجه لر

ايندي ده گئتمه ليسن  گئت  دئموروم   من ده  گليم      قاللام   اول   حالدا  کي  اولده  قالارديم گئجه لر

مکتب   عشقيده    مجنونئله     من    باهم    ايديم       غم   ييغارديم   سينمه  غصه  قالارديم گئجه لر

مجنون   ئوز   عشقيني   ليلايه   گوره  بيلديردي      من  گونوز  يازديقيم  عشقي قارالارديم گئجه لر

 

شاعير:اوستاد هوشنگ جعفري

 

 

 

((گئتمه ترسا بالا سي))

 

اذن وئر توي گئجه سي من ده سنه دايه گليم                     ال قاتاندا سنه مشاطه تماشايه گليم

سن بو مهتاب گئجه سي سئيره چيخان بير سرواول               اذن وئر من ده دالونجا سورونوب سايه گليم

منه ده باخدين او شهلا گوزوله من قارا گون                 جرئتيم اولمادي بير کلمه تمنايه گليم

من جهنم ده ده باش ياسديقا قويسام سنيله            هئچ آييلمام کي دوروب جنت ماوايه گليم

ننه قارنيندادا سنله اکيز اولسيديم اگر           ايسته مزديم دوغولوب بيز ده بو دنيايه گليم

سن ياتيب جنتي روياده گورنده گئجه لر                من ده جنتده قوش اوللام کي او رويايه گليم

قيتليغ ايللر ياغشي تک قورويوب گوز ياشيميز               کوي عشقونده گرک بيرده مصلايه گليم

سن ده صحرايه مارال لار کيمي بير چيخ نولي کي_     من ده بير صيده چيخانلار کيمي صحرايه گليم

آللاهوندان سن اگر قورخميوب اولسان ترسا            قورخورام من ده دونوب دين مسيحايه گليم

شيخ صنعان کيمي دونقوز اوتاريب ايللرجه           سني بير گورمک ايچون معبد ترسايه گليم

يوخ صنم!آنلاماديم,آنلاماديم,حاشا من                 بوراخيم مسجديمي سنله کليسايه گليم

گل چيخاق طور تجلايه سن اول جلوه ي طور            من ده موسي کيمي او طوره تجلايه گليم

شيردير شهريارين شعري الينده شمشير            کيم دئيه ر من بئله بير شيرله دعوايه گليم؟

 

شاعير:اوستاد شهريار

 

يالقيز غريب

 

عزيزيم دويماديم سندن

نه تئز مندن دويوب گئتدين؟

اجل گلجک بو غربتده

مني يالقيز قويوب گئتدين

 

يار قاصدي

 

سن  ياريمين قاصدي سن              اگلش   سنه   چاي   دئميشم

خياليني   گوندريب    دي              بسکه  من  آخ  واي  دئميشم

آخ! گئجه لر ياتماميشام             من  سنه  لاي_لاي  دئميشم

سن  ياتالي   من  گوزومه             اولدوز  لاري  ساي  دئميشم

هر کس  سنه اولدوز دئيه             ئوزوم    سنه    آي   دئميشم

سندن   سونرا  حياته  من             شيرين   ديسه  زاي  دئميشم

هر گوزلدن بير گول آليب             سن   گوزه له   پاي  دئميشم

سنين  گون تک باتماغيوي              آي    باتانا    تاي    دئميشم

ايندي   يايا   قيش  دئييرم              سابق    قيشا   ياي   دئميشم

گاه طويووي  ياده ساليب              من ده لي ناي _ناي دئميشم

سونرا   يئنه  ياسه باتيب              آغلاري   هاي هاي  دئميشم

اتک   دولي    دريا  کيمي               گوز   ياشيما  چاي  دئميشم

عمره سورن من قره گون         آخ دئميشم واي دئميشم

 

شاعير:اوستاد شهريار

 

 

آغيز يئمشي

بير گون آغيز قالي بوش       بير گون دولي داد اولي

گون وار کي هئچ زاد اولماز      گون وار کي هر زاد اولي

بختين دورا باخارسان     يادلار قوهوم قارداش دي

آمما بختين ياتاندا       قوهوم قارداش ياد اولي

چاليش آدين گلنده     رحمت اوخونسون سنه

دنيا دا سندن قالان    آخير دا بير آد اولي

گوردون ايشين اگيلدي      دورما اکيل گوزد ن ايت

دوستون گوره ر داريخار      دوشمن گوره ر شاد اولي

 

شاعير:اوستاد شهريار

 

دئديم دئدي

دئديم دئدي

 

دئديم يارهاردادي مقصددئدي فرصت يئري يوك

 

دئدي آخر نه اولار بو دـــئدي قسمت يئري يوك

 

دئديم دنــيـايه نــظــرسال بـيــرآچـيــق گـوزلريله

 

دئدي درد اهلي مـنـم اونـلارا عـبـرت يئري يوك

 

دئديم هجراندا كئتيندي بـونـا نـه سـوزدئييرسن

 

دئدي هــــريــانـدي جـهـنــم منه جنت يئري يوك

 

دئديم هر ميخانانين ساقي سي پيمانه سي چوك

 

دئدي ال چَكمه لييه م مئي ده ده لذت يئري يوك

 

دئديم الده ن گئديب عمرون فيكيرين قيل حاليوا

 

دئدي گوللَم بوسوزه ن گئچميشه حسرت يئري يوك

 

دئديم دنـيـاوفــاسيـنـدان مــنـه بير سوزلرين آچ

 

دئدي آخر ييخاجاخ عارفــه عـشرت يئري يوك

 

دئديم وارعقل وهوشوم جاه ومقام اي گوزه ليم

 

دئدي آخر كلامي تئز آييل مـهـلـت يـئـري يوك

 

يوسف پورعظيم شوطي

 

 

 

آي آزادليق!

آي آزادليق!(اوشاق شعري)
هر يانا كي گئديرم
هريانا كي باش چكيرم
قلميم له
كاغاذلار اوسته
سنين آديني يازيرام
سنين آدينلا هر زامان ياشاياجاغام
سن ياشاسان
منده ياشاياجاغام!
سئوگيلي سؤز!
سن ياشا هر زامان ...
ووروشماقيم،
باغيرماقيم،
چاليشماقيم،
ساواشماقيم،سنين اوچون دور ...
هارايلا
بورو اؤلكه مي!
ياشا...
چوخلو ياشا ...
آي ...
آزادليق!
(آيدين تبريزاوغلو)

دنيزه دؤنمك ايسته ييرم!
ماوي آيناسينداسولارين :
بوي وئريب ، گؤرونمك ايسته ييرم!
دنيزه دؤنمك ايسته ييرم!
گمي لر گئدير آيدين اوفوقلره گمي لر گئدير!
گرگين بياض يئلكن لري دولدورماز كدر!
البت عؤمروم گمي لرده بيرگون اولسون نؤبته يئتر.
و مادام كي بير گون اؤلوم مقدر:
من سولاردا باتان بير ايشيق كيمي
سولاردا سؤنمك ايسته ييرم!
دنيزه دؤنمك ايسته ييرم!
دنيزه دؤنمك ايسته ييرم!
( شعر : ناظيم حكمت)

                                 آنا

آنا

حیاتین دولاشیق لحظه لرینده،

عؤمرومه داغ کیمی دایاقسان آنا !

ظولمت لر اؤنومده آت چاپان زامان،

یولوما نور ساچان چیراقسان آنا .

 

لقمان شفالیدیر قیزغین نفسین،

سیغماز بو دونیایا عشقین، هوه سین .

دردیمه درماندیر آنالیق سسین

سن منه مقدس اوجاقسان آنا .

 

هر داملا دیله یین بیر بؤیوک ده نیز،

محبتین تمیز، ایسته یین تمیز،

سن منه عزیزسن، من سنه عزیز

دیلک سماسیندا شافاقسان آنا .

 

آلقیش کؤنلونده کی پاک نیتینه،

سؤز - صحبت یئتیشمز علویتینه،

کائنات مات قالمیش محبتینه

حیاتی ایسیده ن قوجاقسان آنا .

 

آنالی گونلریم چیچکلی باهار،

آناسیز گونلریم کدرلی غبار،

دنیادا آنادان مقدس نه وار؟ !

جسمیمه جان وئره ن نووراقسان آنا .

 

ایستک ده نیزیدیر جوشقون اوره یین،

ائولاد سعادتی آرزو - دیله یین .

سن تک مقامی وار هانسی مله یین؟ !

کیم دئییر ملک دن اوفاقسان آنا .

 

سن منی باغرینا باسدین جان کیمی،

آخدین اوره ییمه ایستی قانکیمی .

غرق اولسام غملره بیر یئلکان کیمی

منه یول گؤسته ره ن مایاقسان آنا .

 

بیلمیره م، قلبیمده آخان قان میسان؟

سن منه جسمیسن، یوخسا جان میسان؟

سؤیله ملک میسن یا انسان میسان؟

یوز بئله سؤزلردن قاباقسان، آنا !

 

من سویوق ده ی مه دن دوشنده خسته

دردین منه گلسین ! دئدین، آهسته .

هر زامان گؤز آچدیم، باشیمین اوسته

گؤردوم نیگرانسان، اویاقسان آنا

 

خیرالله حق بیگی « ساپاق »

آموزش زبان ترکی باsms


tel numräläri . . .
09149368138.
09141468980.
09149392680.
09143452573.

۰۹۳۶۳۱۷۴۱۹۰

Yayin

گونئي آزربايجان

ياشاسين گونئي آزربايجانين شرفلي توركلري

صاباح بيز گونئي آزربايجان لي لارا بير بويوك گون سايلير  آذر آي نين 21برابردي بيز گونئي آذربايجان ميللتينين آزاد اولماسينان 62 ايل بونان قاباخ بيزين بابالاريميز تورك مستقيل و داهادا آزاد بير جمهوري يارادميشديلار بو گوني سيز عزيز و هورمتلي تورك قارداشلاريما كوتولي اولسين و من تانريدان بو بويوك گوندَ سيزلر جان ساليغي ايستريئم ......

ياشاسين تورك بالالاري ، ياشاسين ستارخان يولارين گدنلر ، ياشاسين تاريخين بيلن توركلر ، ياشاسين خلقيميز ، ياشاسين آنا توپراقي و .... ياشاسين گونئي آذربايجاني

 (شرفلي اوليم حقرتيله ياشاماخدان ياخجيدير)  

تورك اوغلي قوشاچاي بالاسي  saveram sezlari

Hastilife20@gmail.com     www.turksevanlar.blogfa.com

اویان آذربایجان

: اویان آذربایجان

اسماعيل جميلينين شعرلري : شعرين آدي

قالخ ایاغا گؤستر یئنه قدرتینی آذربایجان
آلقیشلاسین قوجا تاریخ غیرتینی  آذربایجان
ال بیر اولوب اییدلرین   باغیرمالی    بسدیر تالان
سؤز بیر اولوب آیدینلارین سویله مه لی یئتر یالان
وارلیغینی   یوخ سایانلار       اهانتی ائدیر عیان
چیر ما قولون ساخلا اؤزون حورمتینی آذربایجان
قالخ ایاغا  گؤستر یئنه      قدرتینی   آذربایجان
سن اؤزگه دن اوموب کوسمه سن سن اولسان سنه یئتر
اوغلانلارین قوخماز ستار  هر بیر قیزین قوچاق هجر
حق سنله دیر  حقّین گوجو    ظالیملری    کسر بیچر
حق یولوندا  حقه  تاپشیر  ملتینی  آذربایجان
قالخ ایاغا  گؤستر یئنه  قدرتینی آذربایجان
ساتقین یوباز قوللوقچولار وارلیغینی سایا سالماز
ائولادینی انسان بیلمز بیلسه دیلین باغلی قالماز
گوندن گونه یاد الینده جنّت یوردون تالان اولماز
قیر زنجیری  آزاد ائله   تربتینی آذربایجان
قالخ ایاغا   گؤستر یئنه  قدرتینی آذربایجان
سن دؤزدوکجه دیلی اوزون یاد اوزله نیر لاپ قودورور
گؤز اؤنونده  حقلرینی  بیر بیر دانیر    قارشی دورور
دوز سؤزونو بوغازیندا   بوغور  حقّی  ترسه یورور
گیرمیدانا   گئری قایتار غزتینی   آذربایجان
قالخ ایاغا  گؤستر یئنه  قدرتینی   آذربایجان
اؤز دردینین چاره سین قیل اؤز غمینین دردینه یان
بسدیر  اؤزگه اوجاغیندا یانیب کول اولدوغون اویان

آپارتایدین یئخ زندانین  آزاد ائللر  وئرسین فرمان
دینله ده ده قورقودونون صحبتینی آذربایجان
قالخ ایاغا   گؤستر یئنه   قدرتینی    آذربایجان
دیلی باغلی قولو باغلی  تورک ائلیمین  اوجاغیسان
گله جه گین   دوغرو یولو  آیدینلیغین چراغیسان
بابکلرین   دریوشدویو  قورتولوشون  بایراغیسان
اؤزون قورو ملتینی    دولتینی آذر بایجان
قالخ ایاغا گؤستر یئنه  قدرتینی آذربایجان

پارسي را پاس بداريم تركي را ترك بكنيم!!

پارسي را پاس بداريم تركي را ترك بكنيم!!

 

 پارسیرا بعنوان 33مین گویش زبان عربی پاس بداریم ، تورکی را بعنوان سومین زبان قانونمند و توانمند دنیا ترک کنیم!. 1

2. پارسي را با 60 ميليون متكلم پاس بداريم تركي را با 360 ميليون متكلم ترك بكنيم!

3.پارسي را با 2500 سال قدمت پاس بداريم تركي را با 7200 سال قدمت ترك بكنيم!

4.پارسي را با 4000 وا‍‍‍ژه ي اصيل پاس بداريم تركي را با 100000 واژه ي اصيل ترك بكنيم!

 5.پارسي را با 60 تا 70 فعل اصلي پاس بداريم تركي را با 3500 فعل اصلي ترك بكنيم!

6.پارسي را با 350 فعل غير اصلي پاغس بداريم تركي را با 24000 فعل غير اصلي ترك بكنيم!

7.پارسي را با 11 زمان فعلي پاس بداريم تركي را با 46 زمان فعلي ترك بكنيم!

8.پارسي را كه 7% از كلماتش ريشه دارند پاس بداريم تركي را كه 100% از كلماتش  ريشه دارند ترك بكنيم!

9.پارسي را بعنوان زبان اقليت مردم ايران پاس بداريم تركي را بعنوان زبان اكثزيت مردم ايران ترك بكنبم!

10.پارسي را با 6 آوا پايس %8داريم تركي را با 9 آوا (كاملترين آواي خلقت)ترك بكنيم!

11.پارسي را بعنو%Aن ربان محلي پاس بداريم تركي را بعنوان زبان بين المللي ترك بكنيم!

12.!پارسي را بعنوان گلچيني از زبانهاي ديگر پاس بداريم تركي را بعنوان شاهكار زبان و ادبيات بشري ترك بكنيم

13.پارسي را بخاطر عدم كارايي كامپيوتري پاس بداريم تركي را بعنوان استاندارد پايه فونتيكي ويندوز ترك !بكنيم

14. پارسي را بعنوان زبان شعر پاس بداريم تركي را بعنوان زبان  استاندارد ارسال ديتاي رادارهاي جهان ترك !بكنيم

15.پارسي  زبان معدودي افغاني و تاجيك را پاس بداريم تركي زبان استاندارد يونسكو در اروپا و آمريكا را ترك !بكنيم

16.پارسي را با 97000 عنوان كتاب در دنيا  پاس بداريم تركي را با 450000 عنوان كتاب در دنيا ترك بكنيم!

17.پارسي را كه هرگز خط نگارش نداشته پاس بداريم تركي صاحب اولين دومين و سومين خط بشري ترك !بكنيم

18. پارسي با 3 درجه صفت را پاس بداريم تركي با 5 درجه صفت را ترك بكنيم!

19.پارسي با شاهنامه اي ملحمه سرا پاس بداريم تركي با دده قورقود حماسه سرا ترك بكنيم!

20.پارسي عاري از قوانين آوايي را پاس بداريم تركي با وقانين ملوديك  بين اصوات و حروف را ترك بكنيم!

دهها دليل و برهان ديگر وجود دارد كه براي بقاي زبان پارسي بايد از زبان ديرين شيرين هنرين و شكرسن تركي چشم بپوشيم  زبان تركي خود ميتواند خويشتن را حفظ كند اين پار سي است كه بايد دست در دست هم آنرا پاس بداريم چرا كه باكوچكترين  .وزش بادي و كمترين غفلتي براي هميشه آنرا از دست خواهيم داد

جايگاه زبان تركي و بررسي آن در مقايسه با ساير زبانها

جايگاه زبان تركي و بررسي آن در مقايسه با ساير زبانها

 

كليه ي اطلاعات زيراز موسسه ي ائي. ام. تي و آ. ام. تي كه در اروپا و آمريكا واقع شده و تحت مديريت برجسته ترين زبان شناسان اداره مي شود، گرفته شده است و همه ساله گزارشهاي زيادي را درباره ي زبانها منتشر مي كنند و كليه ي استانداردهاي زبان شناسي از اين ادارات كه دولتي هستند،اعلام مي شود. به اطلاعات استخراجي از اين موسسات توجه كنيد:
-   19% كلمات انگليسي از زبان تركي گرفته شده است.
-   92% كلمات فارسي از عربي و تركي گرفته شده و مابقي بدون هيچ فرمولي توليد شده اند.
-   2% كلمات تركي از ايتاليايي، فرانسوي و انگليسي گرفته شده است.
-   در هيچ يك از زبانهاي بين المللي لغتي از زبان فارسي وجود ندارد.
-   39% كلمات ايتاليايي، 17% كلمات آلماني و 9% كلمات فرانسوي از زبان تركي گرفته شده است.
-   100% كلمات تركي ريشه ي اصلي دارند.
-   100% كلمات انگليسي، آلماني ، فرانسوي و تركي داراي عمق ريخت شناسي هستند.
-   83% كلمات انگليسي ريشه ي اصلي دارند.
-   جملات تركي 2%  ابهام جمله اي ايجاد مي كنند.(يعني اگر يك خارجي زبان تركي را از روي كتاب ياد بگيرد، پس از ورود به يك كشور ترك زبان مشكلي نخواهد داشت.)
-   جملات انگليسي نيم درصد و جملات فرانسوي تقريبا 1% ابهام توليد مي كنند.
-   جملات فارسي 67% ابهام توليد مي كنند.(يعني يك خارجي كه فارسي را ياد گرفته، به سختي مي تواند در ايران صحبت كرده و يا جملات فارسي را درك كند مگر آنكه مدت زيادي در همان جامعه مانده و به صورت تجربي ياد بگيرد ) كه اين براي يك زبان ضعف نسبتا بزرگي است.
-   جملات عربي 8 تا 9% ابهام توليد مي كنند.
-   معكوس پذيري(ترجمه ي كامپيوتري) كليه ي زبانها به جز زبانهاي عربي و فارسي امكان پذير بوده و براي عربي خطاي موردي 45% و براي فارسي 100% است. يعني زبان فارسي را نمي توان با فرمولهاي زبان شناسي به زبان ديگري تبديل كرد.

زبان تركي را شاهكار زبان معرفي كرده اند  كه براي ساخت آن از فرمولهاي بسيار پيچيده اي استفاده شده است. خانم "نيكيتا هايدن" متخصص و زبان شناس مشهور آلماني در موسسه ي اروپايي ((يورو توم)) گفته است: " انسان در آن زمان قادر به توليد اين زبان نبوده و موجودات فضايي اين زبانم را خلق كرده و يا خداوند به پيامبران خود عاليترين كلام ارتباطي را داده است.
هم اينك زبان تركي در بيشتر پروژه هاي بين المللي جا باز كرده است. به مطالب زير كه برگرفته از مجله ي
New science چاپ آمريكا و مجله ي International Languages

چاپ آلمان است، توجه نماييد:
-   كليه ي ماهواره هاي هواشناسي و نظامي اطلاعات خود را به زبانهاي انگليسي، فرانسوي و تركي به پايگاههاي زميني ارسال مي كنند.
-   پيچيده ترين سيستم عامل كامپيوتري
os2/8 و معمولي ترين windows زبان تركي را به عنوان استاندارد پايه ي فنوتيكي قرار داده اند.
-   كليه ي اطلاعات ارسالي از رادارهاي جهان به 3 زبان انگليسي، فرانسوي و تركي علايم پخش مي كنند.
-   كليه ي سيسستم هاي ايونيكي و الكترونيكي هواپيماهاي تجاري از سال 1996 به 3 زبان انگليسي، فرانسوي و تركي در كارخانه ي بوئينگ آمريكا مجهز مي شوند.
-   كليه ي سيستم ها و سامانه هاي جنگنده ي قرن 21 "جي- اس- اف" كه به تعداد هفت هزار فروند در حال توليد است، به 2 زبان انگليسي و تركي طراحي شده اند.

همه ي اين مطالب نشان دهنده ي استاندارد بودن و بين المللي شدن و اهميت ژئوپوليتيكي زبان تركي است. متاسفانه زبان رسمي ما(فارسي) از هيچ قاعده ي فنولوجيكال نيز پيروي نمي كند و داراي ساختار تك ديناميكي است. اما زبان تركي با در نظر گرفتن تمام وجوه به عنوان سومين زبان زنده ي دنيا شناخته شده است، طي يك دستورالعمل اجرايي در تاريخ مه 1992 رسما از طريق همين موسسات به سازمان بين المللي يونسكو اعلام شده كه زبان تركي در كليه ي دانشگاهها و دبيرستانهاي اروپا و آمريكا جزو درسهاي رسمي شود و اين مسئله هم اكنون در كليه ي دانشگاههاي اروپا و دانشگاههاي مطرح آمريكا اجرا شده و دومين زباني است كه در حال تهيه ي تافل مهندسي دانشگاهي براي آن هستند. اما زبان فارسي رتبه ي 261 را به خود اختصاص داده است آن هم نه به عنوان زبان، بلكه به عنوان لهجه كه اين زبان را با ساختاري كه بتوان جمله سازي مفهومي ايجاد كند، شناخته اندو و اگر روي اين مسئله كار جدي نشود، در يادگيري مثلا زبان انگليسي، تركي يا فرانسوي مشكل عمده اي ايجاد كرده و مي كند و مي بينيم كه فارسي زبانان براي يادگيري زبان انگليسي با مشكل عمده اي مواجه هستند، ولي ترك زبانان با مشكل يادگيري و تلفظ مواجه نيستند. اين مسئله به رفتارهاي مغز انسان برمي گردد كه خود داراي بحثهاي دامنه داري است و اينكه بسياري از جملات فارسي بر اساس عادت شكل گرفته اند نه براساس فرمول ساخت و با اين وضعيت فرمول پذيري آن امكان ندارد

توئی یا من ؟!

توئی یا من ؟!

الا اي داور دانا تو ميداني كه ايراني

چه محنتها كشيد از دست اين تهران و تهراني

چه طرفي بست از اين جمعيت ايران جز پريشاني

چه داند رهبري سرگشته صحراي ناداني

چرا مردي كند دعوا كسي كو كمتر است از زن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

تو اي بيمار ناداني چه هذيان و هدر گفتي

به رشتي كله ماهي خور به طوسي كله خر گفتي

قمي را بد شمردي اصفهاني را بتر گفتي

جوانمردان آذربايجان را ترك خر گفتي !

تو را آتش زدند و خود بر آن آتش زدي دامن

الا تهرانيا انصاف ميكن خر توئي يا من ؟

تو اهل پايتختي بايد اهل معرفت باشي

به فكر آبرو و افتخار مملكت باشي

چرا بيچاري مشدي , وحشي و بي تربيت باشي

به نقص من چه خندي خود سراپا منقصت باشي

مرا اين بس كه ميدانم تميز دوست از دشمن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

تو از اين كنج شيرك خانه و دكان سيرابي

بجز بد مستي و لاتي و الواطي چه دريابي ؟

در اين كولژ كه ندهندت بجز ليسانس تون تابي

نخواهي بو علي سينا شد و بونصر فارابي

به گاه ادعا گويي كه ديپلم داري از لندن

الا تهرانيا انصاف ميكن خر توئي يا من ؟

تو عقل و هوش خود ديدي كه در غوغاي شهريور

كشيدند از دو سو همسايگان در خاك مالشگر

به نق و ناله هم هر روز حال بد كني بد تر

كنون تركيه بين و ناز شست تركها را بنگر

كه چون ماندند با آن موقعيت از بلا ايمن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

گمان كردم كه با من همدل و همدين و همدردي

به مردي با تو پيوستم ندانستم كه نامردي

چه گويم بر سرم با ناجوانمردي چه آوردي

اگر ميخواستي عيب زبان هم رفع ميكردي

ولي ما را ندانستي به خود هم كيش و هم ميهن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

به شهريور مه پارين كه طيارات با تعجيل

فرو ميريخت چون طير ابابيلم به سر سجيل

چه گويم اين همه ساز تو بي قانون و هر دمبيل

تو را يكشب نشد ساز و نوا در راديو تعطيل

تو را تنبور و تنبك بر فلك ميشد مرا شيون

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

به قفقازم برادر خواند با خود مردم قفقاز

چو در تركيه رفتم وه چه حرمت ديدم از اعزاز

به تهران آمدم نشناختي از دشمنانم باز

من آخر سرباز ايران بودم و جانباز

چرا پس روز را شب خواني و افرشته را اهريمن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

به دستم تا سلاحي بود راه دشمنان بستم

عدو را تا كه ننشاندم به جاي از پاي ننشستم

به كام دشمنان آخر گرفتي تيغ از دستم

چنان پيوند بگسستي كه پيوستن نيارستم

كنون تنها علي مانده است و حوضش چشم ما روشن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

چرا استاد دغل سنگ محك بر سكه ي ما زد

تو را تنها پذيرفت و مرا از امتحان وا زد

سپس در چشم تو تهران به جاي مملكت جا زد

چو تهران نيز تنها ديد با جمعي به تنها زد

تو اين درس خيانت را روان بودي و من كودن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

چو خواهد دشمني بنياد قومي را بر اندازد

نخست آن جمع را از هم پريشان و جدا سازد

چو تنها كرد هر يك را به تنهايي بدو تازد

چنان اندازدش از پا كه ديگر سر نيفرازد

تو بودي آنكه دشمن را ندانستي فريب و فن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

چرا با دوستدارانت عناد و كين و لج باشد

چرا بيچاره آذربايجان عضو فلج باشد

مگر پنداشتي ايران ز تهران تا كرج باشد

هنوز از ماست ايران را اگر روزي فرج باشد

تو گل را خار ميبيني و گلشن را همه گلخن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

تو را تا ترك آذربايجان بود خراسان بود

كجا بارت بدين سنگيني و كارت بدين سان بود

چه شد كرد و لر ياغي كزو هر مشكل آسان بود

كجا شد ايل قشقائي كزو دشمن هراسان بود

كنون اي پهلوان چوني نه تيري ماند و ني جوشن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

كنون گندم نه از سمنان فراز آيد نه از زنجان

نه ماهي و برنج از رشت و نه چائي ز لاهيجان

از اين قحط و غلا مشكل تواني وارهاندن جان

مگر در قصه خواني حديث زيره و كرمان

دگر انبانه از گندم تهي شد ديزي از بنشن

الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

 

شهریار

شراب ناب

((شراب ناب))

 

ايچيديم    بير   شراب  ناب   عشقي             گوزون  تک کاسه ي پيمانه لرده

منه   زيبا   پرستليک   عادت   اولدو             گوزوم  قالدي  رخ  جانانه لرده

هوشوم باشدان چيخير قالمي  قراريم             قرا  زلفون   گورنده  شانه لرده

اگر  مجنون  عشق   اولسان  منيم تک            بيلردين وار نه حال ديوانه لرده

من  اوندا  مست  عشقم  گل  دانيشدير            سراغيم  دوتگيلان  ميخانه لرده

عزيز ليکده  مني  کاش  بير  گوريدين           الان  بير  بايقوشام  ويرانه لرده

خرابه   گوشه   سينده   وار  بير  عالم           که   يوخ   مجلس   شاهانه لرده

منيم    سن    منبع     الهاميم    اولسان           آديم   دائيم   قالار   افسانه لرده

اوخوردي جعفري   شعر   آغلاشيردي           نه بير ايشگين لري  بيگانه لرده

 

شاعير:اوستاد هوشنگ جعفري

فرياده گلون

((فرياده گلون))

فرياده    گلين   نازلي   نگاريم   گئدير  الدن            همد م  اولوب  اغياريله  ياريم گئدير  الدن

رفتاري گوزل نطقي گوزل باخماسي گويچک            آهو  کيمي  باخديقجا  قراريم  گئدير   الدن

حسرتله   قالار   گوزلريم    آخير   دالئسيجا            هجران يئلي اسديکجه  بهاريم   گئدير الدن

ناز  ايله سه   نازين  چکرم  ئول  ديسه  ئوللم           يوخ چاره يولوم شعر و شعاريم گئدير الدن

آواره   قالان   من  غم   عشقينده   يانان  من           آخير  نه   دييوم   دار و  نداريم گئدير الدن

زلفين  توکوب  اطرافه گيوب جامه ي  زرين           آماده   اولوب   گئتمگه   ياريم   گئدير الدن

 

شاعير:اوستاد هوشنگ جعفري

 

جهنمده بيتن گول

جهنمده بيتن گول

فلكين قانلي اليندن بير آتيلميش يئره اندي،

بير فلاكت آنانين جان شيره‌سيندن سودون امدي،

بوللو نيسگيل شله‌سين چيگنينه آلدي.

تاي توشوندان دالي قالدي،

ساري گول مثلي سارالدي،

گونو تك باغري قارالدي،

درد اليندن زارا گلدي،

گونو گوندن قارا گلدي.

خان چوبانسيز سئله تاپشيرسين اوزون،

يوردوموزا بير سارا گلدي.

بير وفاسيز يار اليندن يارا گلمز سانا گلدي.

بير يازيق قيز، جان اليندن جانا گلمز جانا گلدي.

كئچه‌جكده “الموت” دامنه‌سيندن بورايا درمانا گلدي.

بير آدامسيز “سوري” آدلي،

الي باغلي، ديلي باغلي!

“سوري” كيم‌دير؟

سوري بير گولدو جهنمده بيتيبدير.

سوري بير دامجي‌دي گؤزدن آخاراق اوزده ايتيبدير.

سوري يول-يولچو سودور،

اَيري‌ده يوخ، دوزده ايتيبدير.

سوري، بير مرثيه‌دير اوخشاياراق سؤزده ايتيبدير.

او كؤنول‌لرده كي ايتميش‌دي ازلدن،

اودو گؤزدن‌ده ايتيبدير.

سوري بير گؤزلري باغلي،

اوزو داغلي، سؤزو داغلي،

اولوب هاردان هارا باغلي!

بوشلاييب دوغما ديارين،

اوموب البته ياريندان.

ال اوزوب هر نه واريندان.

قورخماييب، شهريميزين قيشدا آمانسيز بورانيندان،

نه قاريندان

گزير آواره تاپا،

يانديريجي دردينه چاره، تاپا بيلمير.

چوخ سئوير عشقي باشيندان آتا،

آمما آتا بيلمير.

آووا باخ، آووچي دالينجا قاچير،

آمما چاتا بيلمير.

ايش دؤنوب،

ليلي دوشوب چؤللره مجنون سوراغيندا.

شيرين الده تئشه،

داغ پارچالايير فرهاد اوتورموش اوتاغيندا.

تشنه لب قونچه گؤر جان وئري دريا قيراغيندا.

گؤزده حسرت يئريني خوشله‌ييب ابهام دوداغيندا.

وارليغين سون اثري آز قالير ايتسين ياناغيندا.

سانكي بير كؤزدي بورونموش كوله وارليق اوجاغيندا.

كؤزه‌رير پيلته كيمين ياغ توكه‌نيب‌دير چيراغيندا.

بوي آتير رنج باغيندا،

قوجالير گنج چاغيندا،

بير آدامسيز،

سوري آدلي،

الي باغلي،

ديلي باغلي!

سوري جان! اومما فلكدن،

فلكين يوخدو وفاسي،

نه قده‌ر يوخدو وفاسي،

او قده‌ر چوخدو جفاسي،

كؤهنه رقاصه كيمين،

هر كسه بير جوردي اداسي،

او آياقدان دوشه‌ني،

ايستير آياقدان سالان اولسون.

او تالانميش‌لاري ايستير گونو-گوندن تالان اولسون.

او آتيلميشلاري ايستير هاميدان چوخ آتان اولسون.

او ساتيلميشلاري ايستير، قول ائدركن ساتان اولسون.

نئيله‌مك قورقو بوجوردور،

فلكين نظمي ازلدن اولوب اضدادينه باغلي،

قاراسيز آغلار اولانماز،

دره‌سيز داغلار اولانماز،

اؤلوسوز ساغلار اولانماز.

گره‌ك هر بير گؤزه‌له، بير دانا چيركين‌ده يارانسين،

بيري اَنسين يئره گؤيدن،

بيري عرشه اوجالانسين.

بيري چالسين ال-آياق غم دنيزينده،

بيري ساحلده سئوينج ايله دايانسين.

بيري ذلت پالازين باشه چكيب ياتسادا آنجاق،

بيري‌نين بختي اويانسين.

بيري قويلانسادا نعمت‌لره يئرسيز،

بيري‌ده قانه بويانسين.

آي آدامسيز سوري آدلي،

ساچلاريندان دارا باغلي!

نئيله‌مك ايش بئله گلميش.

چور گلنده گوله گلميش.

فلكين اَيري كمانيندا اولان اوخ،

آتيلاندا دوزه دگميش،

ديلسيزين باغريني دَلميش،

اَيري قالميش،

دوزو اگميش.

اونو خوشلار بو فلك،

ائل ساراسين سئللر آپارسين،

بولبول حسرت چكه‌رك،

گول ثمرين يئللر آپارسين.

قيسي چؤللرده قويوب،

ليلي‌ني محمللر آپارسين.

خسرووي شيرين ايلن ال-اله وئرسين،

فرهادين قامتين اگسين.

باخاراق چرخ زامان نئشه‌يه گلسين.

كئفه دولسون،

سوري‌لار سولسادا سولسون،

بيري باش يولسادا يولسون،

سيسقا بير اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ايچينده،

بو سما ظولمته باتماز.

داش آتان، كول باشي قويموش،

داشيني اؤزگه‌يه آتماز.

سن يئتيش سون هدفه،

اوندا فلك مقصده چاتماز،

داها افسانه ياراتماز.

سوري، اي باشي بلالي،

زامانين قانلي غزالي!

سوري بير قوش‌دي خزان آيري ساليبدير يوواسيندان،

ال اوزوبدور آتاسيندان،

جوجه‌دير حيف اولا سود گؤرمه‌ييب اصلا آناسيندان.

او زليخا كيمي يوسف اييين آلمير لباسيندان.

بونا قانع‌دي تنفس ائله‌يير، يار هاواسيندان.

درد وئره‌ن درده ساليب آمما خبر يوخ داواسيندان،

آغلاييب سيتقاياراق بهره آپارمير دوعاسيندان.

او بير آئينه‌دي رسّام چكيب اوستونه زنگار،

اوندا يوخ قدرت گفتار،

اوزو چركين، ديلي بيمار،

گنج وقتينده دل‌آزار،

گؤره‌سن كيم‌دي خطاكار!

گؤره‌سن كيم‌دي خطاكار!

اردبيل 10/6/1365

 

عاصم اردبيلي

 

 

سن اوسان ، منده بویام

سن اوسان ، منده بویام

 

سو دئییبدیر منه اولده آنام ، آب کی یوخ

 

یوخو اؤیرتدی اوشاقلیقدان منه ، خواب کی یوخ

 

ایلک دفعه کی چوره ک وئردی منه ، نان دئمه دی

 

ازلینده ن منه دوزدانا ، نمکدان دئمه دی

 

آنام اختر دئمه ییب دیر منه ، اولدوز دئییب او

 

سو دوناندا دئمه ییب یخ دی بالا ، بوز دئییب او

 

قار دئییب ، برف دئمه ییب ، دست دئمه ییب ، ال دئییب او

 

یاخشی خاطیرلاییرام ، یاز گونو آخشام چاغی لار

 

باخچانین گون چیخانیندا کی ایلیق گون یاییلار

 

دئیردی گل داراییم باشینی آی نازلی بالام

 

گئلمه سن گر ، باجینین آستاجا زولفون دارایام

 

او دئمه ز دی کی : بیا شانه زنم بر سر تو

 

گر نیایی بزنم شانه سر خواهر تو

 

 GƏLƏCƏK BİZİMDİR

http://www.gelecek.blogfa.com

 

Bir Can Olsa Oda

Bir Can Olsa Oda  

AZƏRBAYCANDIR

***************

Haq Sel Kimi Dəryaya Axıb Yol Tapacağdır

Daş Atmağıla Kimsə Onu Dondərə Bilməz

Dunyada Qaranliğlar Əgər Birləşə Baham

Bır Xırdaca Şəmin Işığın Söndurə Bilməz 

***************

Sahat Zəng Çaldı          Mədrəsə Çox Uzaqda

Kifimi Göturdum           Dilim Qaldı Evimizdə

با صدای زنگ ساعت از خواب بیدارمی شوم راه درازی تا مدرسه دارم.

کیفم را برداشتم و راهی مدرسه شدم اما زبانم در خانه جا مانده است!!...

 özgə Çirağına yağ olmağ bəsdir       

              doğma elimiz qaranlığdadır         

   yanıb yandırmayağ yadın ocağın       

         evimiz soyuğdır qışdır şaxdadır     

http://www.gelecek.blogfa.com

تورکی- گرامر

تورکی- گرامر

--------------------------------------------------------------------------------

« سوسوق » ايله « اوٍنل»

آذربايجان توركجه سينده حرفلر ايكي بؤلومه آيريلير: سوسوق و اوٍنل.

سوسوق: سس سيز،تك لييينده سسلنمه ين،هئچ بير سس وئرمه ين هـر هـانسي حرف. 

اوٍنل: سسلي، سسله شن،اؤزلويونده، تك باشينا سسله نن وسوسوق حرفلـر ايله قونوشوب اوْنلاري سسلنديرن حرفلره دئييلير. 

آذربايجان توركجه سينده 23 سوسوق و 9 اوٍنل واردير. اوٍنللر ايسـه ايكي جرگه يه بؤلونورلر:قالين سسلي و اينجه سسلي.

1- قالين اوٍنللر بونلاردير:   = I اﻳˇ ، =A آ ، =U او،    =Oاوْ

2- اينجه اوٍنللر بونلاردير:   =İ اﻳ    ، Ə  =اَ، =Ü اوٍ، Ö = اؤ

واج:

ديلين ان كيچيك فوْنئتيك بؤلومونه‌ «واج»ياخود«واك» دئييلير.

هجا:

آذربـايجــان ديلـچي لي يينده اؤزهرطـرفلي علمـي تحـليليني تاپمايان فوْنئتيك واحيدلردندير.اوْ ديلچي لي ييميزده ايندي يه دك خصوصي تدقيقـات موضـوعسو اوْلماميشدير.بوسببدن هجانين دوزگوٍن تانيتماغي چتين وموشكول ايشلردندير.

دانيشيق، سس دالغالارينين دال- دالا قولاغا چاتماسيدير.آنجاق دينله ين كيمسه يه

گـؤره بودالغالار،قاچ_قاچ دوْغـولور،بيرگه لشيب بوٍتونلشديكده بير سؤزو ايفاده ائديرلر. بوشيديرغي دوغولان قاچلارا«هجا»دئييلير.

اؤرنك اوچون؛«گؤزه ل»كليمه سيني ايفا ائتديكده،«گـؤ»حـرفينده دالغالارين ايلك بؤلومـو،كي اوْنلارين قـوشـولماغيندان«گؤزَل»كليمـه سي ديله نير،باشاچاتير، «ز» حـرفيني دئمـه يه باشلاماقـلا ايكينـجي بؤلـوم دوْغمايا باشلير.بو ايـكي بؤلومون

آيريجي،قاچلارين،هجالارين بيربيريندن آيريجي دير.هر«هجا»داکی اوٍنل اوْ «هجا» نين استـراكتورو مركزينده دورور.اوْسببدن،ان كيچيك«هجا»لاريالنيز،تك بيراوٍنل ايله ورولا بيليرلر.دئمه لي«هجا»بير اوٍنلدن ويا نئچه سوسوق ايله بير اوٍنلدن تؤره نير. آنجاق هرهانسي بيركليمه ده اوٍنللر ساييجا،هجا تاپيلير.«سسلي بؤلوم »، سايغيـلی  دوستـوم و حؤرمتـلی معلـم نورالـدين مقـدم طرفينـدن«هجا» يا وئريلن گؤزه ل عنواندير.

هجالارين بؤلومو:

1- قيسا هجا -     يالنيز بيراوٍنل دن تؤره نير؛ اوْ، آ، كيمي

2- آچيق هجا-     بيرسوسوق ايله بيراوٍنل دن تؤره نير؛ با، وا، سو، كيمي.

3- باغلي هجا-     بيراوٍنل ايله بيرسوسوقدان تؤره نير؛اوْن،آت،اوٍت كيمي.

4- بؤيوك هجا-   سوسوق+ اوٍنل+ سوسوق   ساز،گوٍن، داغ كيمي.

5- اوزون هجا-    سوسوق+ اوٍنل+ سوسوق+ سوسوق  قورد،يورد،بَرك كيمي بوردا قئيد ائديلمه ليديركي،اوزون هجادا(سوسوق+ اوٍنل)يئرينه تك بير(اوٍنل)ده گلـه بيليـر،دئمـه لـي: اوٍنل+ سوسوق+ سوسوق  چئشيتلي هجالاردا اوزون هجا ساييلاجاقلار. ايلك، اؤرت، اَنگ، كيمي.

 

- اؤلچودش (هم وزن) كليمه لر:

هرايكـي كليمـه يه كـي هجالارينين سايي برابر،چئشيتلـري ايسه بيرنؤوعدن اوْلا دئييلير.اؤرنك اوچون،«قارداش»ايلـه«بارمـاق»اؤلچـودش ديرلر،چونكو هرايكي سي، ايكـي بؤيوك هجـادان تشكيـل تاپميشلار.«سَريلديم»ايله«يوْرولدوم»كليمـه لـري اؤلچودش ديرلر،

چونكـو،هرايكـي سيندده هجالارين سايي اوچ،نؤوعلري ايسـه ترتيب ايلن،آچيق، بؤيوك، بؤيوك دورلر.«گؤز»ايله«گوٍن»كليمه لري ده اؤلچودش ديرلر،چـونكو هر‌ ايكي سي بير بؤيوك هجادان مئيدانا گلميشلر.

گؤروندويو كيمـي اؤلچـودش كليمه لرده،هجالارين سايي،ائلـه جه ده هجالارين نؤوعو و دوٍزوٍلمه سي ترتيبي عيني اوْلورلار.

رَوي:

كليمه نين كؤكوندن اوْلان ان سوْن«واك»ينا دئييلير.

آدلاردا سوْن حرف ايله«روي»عيني دورورلار.اؤرنك اوچون؛«بارمـاق»كليمه سينده «ق»حـرفي«رَوي»حسابلانير.ائله جه ده«گـوٍنش»كليمـه سينـده«ش»حـرفي«روي»  دورور.

فعل لره گلديكده،«روي»فعلين كؤكونون سوْن حرفينه دئييلر.دئمه لي فعلين الحاقي اوْلان شخصـي عوض ليك لري هابئله زامان شكيل چيلريندن اؤنجه گله ن، فعلين كؤكونون سوْن حرفينه اطلاق اوْلونماليدير.آنجاق هرفعلين،اؤز زامانينا داير  تصريفينده دييشيلمه ين سوْن حرفه،واكا«روي»دئييلير.اؤرنك اوٍچون«گؤردوم»ده روي«و»اوْلور،    هابئله«گلديك»ده روي «ي»دورور.

 

قافيه هجاسي:
«قافيه»عربجه داليجا گئدن،ايزله ين،آنلاميندادير.آنجاق شعيـر صنعتينده،ايكي كليمه يه كي قافيه هجالاري عيني دورا دئييلير. «قافيـه هجاسي»ايسه سوْن واكي روي اوْلان هرهانسي هجايا وئريلـن عنـواندير.«گلدي»كليمـه سينده«دي»، «آياق»كليمه سينده «ياق» «قافيه هجا»سي ديرلار.
بيـر هجالي كليمـه لرده، «قافيه هجـاسي»ايله كليمه هجاسي بيرگه دورور.اَل،گئت دور،يئل،اوٍزكيمي.
رديف :
قافيه كليمه سينـده ن سـوْنرا، لفظي و معنوي جهتدن عيني حالدا تكرارلانان كليمه وياخود كليمه لره دئييلير.«قالدي منه» كليمه لري آشاغيداكي بيت ده رديف ديرلر؛          
        سانما كيم سن گئتدين اي آي يوزلوجان قالدي منه
                                 جـان سـن ايلـه گئـتدي جسـم ناتـوان  قالدي منه
شاه اسماعيل خطايي نين بوبيت ينده«جان»ايله«ناتوان»كليمه لري«قافيه كليمه»لري،  «قالدي منه»كليمه لري ايسه رديف دورورلار.آنجاق راجي نين
يازين بوسؤزو سنگ مرمرده سيز
                                                    قـوْيون فـرق نامــرديلن مــرده سيز
هميشه ائدر عجز بوٍلبول گـوٍله
                                                      گره ك ناله بوٍلبول ائده،گوٍل گوٍله
شعـرينده،ايكينـجي بيتين سـوْنوندا گلَـن كليمه لري رديف دئييللر.چوٍنكو ايلك «گـوٍله» چيچـك اوٍچـون؛آنلامينـدادير،ايكينـجي«گـوٍله»ايسـه گـولومسه مك معناسينـدادير:لفظـي بيرليك دورور امّامعنوي بيرليك يوْخدور،اوْ اوٍزدن بو ايكي كليمه رديف دئييللر.
مسجّع(ئوتمه لي):
سجع عربجه قـوشـلارين اوْخوماغيدير،توركجه قوشلارين اوخوشماقلارينا،آواز لارينا
«ئوتمه» دئييرلر.
سجع ايكي شكيلده اوْلور.بيرينجي سينده كليمه لر آراسيندا قورولور,ايكينجي سي جومله لر آراسيندا ايشلنير.سجع ايله كليمه لرو جومله لر آراسيندا قورولان آهنگي، چالغيني آرتيق زنگينلشديرمك اوْلور.سجع هجالارين چئشيدلري،«روي» نين   بيرگه اوْلوب اوْلماسيندان بحث ائدير،و بو بحث قافيه بحثيندن گئنيشدير.
چونكو قافيه يالنيز شعريده دانيشلير،امّاسجع بيرتك شعريده دئييل،«نثر»ده ده ايشه آلينار.آذربايجان توركجه سي سجع باخيميندان،چوْخ زنگين بيرديلدير. يوخاريدا دئييلديييي كيمي سجع ايكي بؤيوك سطحيده طرح اوْلور:

1-   موازي سجع(آربا- ئوتمه)
                                كليمه لرآرا        2- مطرّف سجع(يانلي- ئوتمه)
3-   موزون سجع(بيچيملي- ئوتمه)

سجع(ئوتمه)
1-   ترصيع(سارما)
                                جومله لر آرا        2- موازنه و مماثله(اوزلاشما)
  3 - اعنات الازدواج(قارشيليق)

موازي سجع (آربا-ئوتمه):
ايكي كلمه اؤلچودش،«روي»حرفينده بيرگه اوْلا،دئييلير.
مَرفوعه= مَوضوعه
                         فيها سُرُر” مَرفُوعَه و اكواب” مَوˆضوعَه   ( قرآن- غاشيه13-14)
سؤز= کؤز
                        آدام آلتيندا سؤز،قازان آلتينداکؤز      ( آتالار سؤزو)
شراب = رباب  
                              گه ل قيـرخ اﻳلليک شرابم
                               رفـــده قـــالان ربابيم              (حميد نطقی )

موازی سجع دوٍزتمه ﻳوْللاری:
1 - بيرهجالي كليمه لرده ايلك سوسوغو دييشمه ك ايله :
باغ     داغ     ساغ  
            من كؤلگه سيز باغ گـؤرمه ديم            ائل دردی تک داغ گؤرمه ديم
گـؤزله رمی يومـوب آچــديم           نئچـه دوْستو ساغ گؤرمه ديم
                                                                                                   ( رسـول رضا)
ياش     قاش
              قاشي کمی قامتی بوٍکولموش       ياشي کيمی  پيکری توٍکولموش    
                                                                                    ( فضـولـی )

باج        تاج
              باش اوجالديقدا دماوند داغيندان باج آليرسان
                                                                     شئر اليندن تاج آليرسان
(شهريار)
2- نئچه هجالی كليمه لرده،قافيه هجاسيندا،ايلک سوسوغو دييشمه ك ايله :
             بارماق     بارداق                             قارساق     قارماق      
3- نئچه هجالی كليمه لرده،قافيه هجاسيندا قاباق هجالاردا  ايلک سوسوغو دييشمه ك ايله :
حاخلاديم= ساخلاديم              
                      اؤزمو زامانلارا حاخلاديم،اؤره ک اؤلکه سين سنه ساخلاديم
                      سحـری گـونش له آداخـلاديم،نييه مـددعا دئمـه ييم سنـه
                                                                               (سحـر خانيم)  
ساليرام= چاليرام                
برجلردن برجلره يوللار ساليرام
                        سـاعاتدان  –  ساعاتا
                                   اوچورام کـی ، مـن
                                               عصيردن – عصيره
                                                                قـاناد چاليـرام.
                                                                                 (نبـی خـزری)

بيلديريش:
               مـوازی سجـع ايله قافيـه نين فرقلنمـه سی؛قافيه ده يالنيز قافيه
                    هجـاسی عينـی اوْلماليدير و باشقا هجالارين بيرلييی و عينی لييی                    
               گرک دئييلـدير.اما مـوازی سجـع ده هجالاری سايی وچئشيدی                
                   (نـؤوعـو) بيـرگـه اولما ليدير.اؤرنک اوٍچـون«ايشلمـه ک»ايله
                    «ايلمک»قافيه دورورلار،بيرحالداکی موازی سجع دئييللر.
بيلديريش:
               ايکی موازی سجع بيرجومله ده ياناشی گليرسه«قوشاق»صنعتی
                     دئييرلر. قوشاق تورکجه«تضمين الازدواج»دئمه کدير.
           سوز    ساز
                يانار کانون ديلده عشق اوْدی اما دئييل ظاهر
                 مؤيد بوسـؤزه گرمييتيلن سـوزو ساز يمـدير                 (صــراف)
کئچه ر    گئدر
                عيبی يوخدور کئچه ر گئدر عوموردور
                 قيـشداچيخـار  اوزو قــار کـؤموردور                       (شهـريار)
مطرف سجع(يانلی- ئوتمه):
بو نوؤع سجع ده«روی»حرفی بيرگه اوْلور اما اؤلچو لری آيری وفرقلی اوْلور.
سوز    گداز
                پروانه يوْلون قويما کسه پردﺓ نامــوس
                 وصل عالميدير سوزو گداز اوْلماسا اوْلماز                  (صــراف)  
هر ايکی کليمه ده«ز»روی حرفی حسابلانير.اما«سوز»کليمه سی بير هجالی،«گداز» کليمه سی ايکی هجاليدير.اوسببدن اؤلچولری فرقلنير.وياخود«چمن» ايله«ياسمن» کليمه لری

صمد وورغونون بو بيتينده :
                           چمنلـرياسمنلـرگؤز ووروب بير جيلـوه گـؤسترسه
                           سـوْرار کـؤنلوم،چيـخارسيره حياتين غم اطاغيندان

 

موزون سجع(بيچيملی – ئوتمه):
ايکی کليمه کی هيجالارين سايی و نؤوعو بيرگه اوْلور،آنجاق«روی»حرفينده آيری اوْلا،دئييلير.«اوچـماق»ايلـه«اوْلسون»کليمـه لـری کيمـی،کی هرايکی کليمه ايکی هجالی،هجالارين نووعوهرايکی سينده ترتيب ايله«باغلی هجا»و«بويوک هجا»ديرلار .  اما«روی»حرفلری فرقليدير.
                                     آغ ساققاللی بابان يئری اوچماق اولسون   (دده قورقود)
هابئله«آسيب»ايله«آزار»کليمه لری کی هرايکی سی ده،ايکی هجالی و هجالارينين نووعو ترتيب ايلـه«قيساهجا»و«بويوک هجا»ديراما«روی»حرفی بيربيرينـدن فرقلـه نيرلر:            الين،ديلين،گؤزون هرکيمسه ساخلار
                           يقيـن ديرگـؤرمز اوْل آسيب و آزار                             (فــدائی)
ائلـه اوجوردا«ياس»ايله«ياش»آراسيندا موزون سجع واردير،چونکو هرايکی کليمه تک هجـالی دير و هرايکـی هجا نووعودا«بويوک هجا»دير.اما«روی» حرفلری بير بيريندن فرقلنيرلر.

ياديمدادير
   وفاسيز کپه نه گين اوچوشون
                    بير سوْن باهار آخشامی
                              ياسلی ياشلي گؤزلرله
                                           تعقيب ائده ن چيچکلري           (حميد نطقی)
کليمه آراسيندا،سجع لرين توپلانيشی :
1-   موازی سجع(آربا-ئوتمه)=اؤلچودش+روی بيرگه
2-   موزون سجع(بيچيملی-ئوتمه)= اؤلچو دش+ روی باشقا
3-   مطرف سجع(يانلی-ئوتمه)= اؤلچو باشقا+ روی بيرگه
خاطيرلاماق لازيمديرکی، شعريده موزون سجع ايله،قافيه قورولماز اما موازي سجع هابئله مطرف سجع لرايله،قافيه قورماق اوْلور،چونکو بونلاردا«روی»بيرگه دورور،بوقافيه شرط لريندن حساب اوْلونور.
جومله لرآرا:
جومله لرآرا سجع لر قارشيلاديقجا،ايکی جومله نی هماهنگ لشديرير.
جومله نی هماهنگ لشديرن سجعلرين ان  اهميت لی سی بونلاردان عبارتدير:
       1 - : تَرصيع :سارما
                                     2 - موازنه و مماثله: اوزلاشما
                                        3- اعنات الازدواج: قارشيليق

1-تَرصيع(سارما):
     تَرصيع عربجه قيزيل ساپلارلا پارچانين اوٍزه رينه گوٍل- بوداق ناخيشی
      وورماقدير.دئمه لی« تَرصيع »قماش اوستونده آلتون بوتالار تيکمه کدير. ايکی جوٍمله ده وياخود بيت ده مواز ی سجعلی کليمه لری،قارشی قويماق اوٍزه،مئيدانا گلير:
                    انّ الابرار لفی نعيم
                       انّ الفجار لفی جحيم                                   (قرآن،انفطار13-14)
                               سروی جمال خلقته پيرايه فاطمه (ع)
                         حدی  کمال  خلقته  بيرآيه   فاطمه (ع)      (حاج موسی هريسی نژاد)
                  بيرسی سوْلديران سوْيدير
                                        بيرسی توْلديران توْيدير                                              (دده قورقوت)

                     اوردا  غم  چکنه  غم  اسگيک  دئييل
                        اوردا  دم  چکنه  دم   اسگيک  دئييل             (بختياروهابزاده)

                     جمالون  طلعت   گلزار   بنزه ر
                        دوداغون شربت خونخواره بنزه ر                  (نسيمی)
                     بيرسن سپه جه يم
                     بير من اکه   جه يم
                     بيره من بيچه جه يم                                       (والی گؤزتن)

                                 شوقينه  آشينا منم قبله سينه   دعا  دعا
                    دردينه   مبتلا  منم زخمه سينه نوا   نوا               (سحرخانيم)

                    باش يولداشی  يوخدور
                    آش  يولداشی  چوخدور                                   (آتالارسؤزو)

                    شول    بوْيو      رعنايه     وئرديم  کؤنلومو
                    شول    گؤزو     شهلايه    وئرديم  کؤنلومو
                    شول    گونش   سيمايه     وئرديم  کؤنلومو
                    شول    يوزو     چون آيه   وئرديم  کؤنلومو           (نسيمی)
موازنه ومماثله(اوزلاشما):
ايکی جوٍمله ده وياخود بيت ده ايکی موزون سجعلی کليمه لری قارشی گتيرمک له دوزه لير.«اَطال»ايله«اَسآءَ»آراسيندا موزون سجع حاکيم دير،دئمه لی  هجالارينين تعدادی ونووعو بيرگه دير اما«روی»حرفلری فرقلی دير.
بوکليمه لر مولا اميرالمؤمنين(ع) بو الهی کلاميندا گلميشدير:
من اطالَ الامل اساءَ العمل:(آرزيلاری اوزون اوزايان کيمسه اَمگينی ضايع ائتميش)

قاندال کيليدين باغلادی ديوانيه وئردی
     ظلمت بوجاغين ساخلادی پروانيه وئردی                             (سحــرخانيم)

آدام آغزيندان سؤز
قازان آلتيندان کؤز                                                                 (آتالار سؤزو)

من ديل دوداق  سن سؤوزکيمی                             دينـدير منی دينـدير منی
من گـوزگـوسـن  اوٍلگـوزکيمی                          سينـدير منی  سيندير منی
              (سحر خانيم)
                                  اسکـی پامبـوق بئز اولماز
                             قاری دوشمن دوست اولماز              (دده قورقود)
«ادبار»ايله «اقبال»آراسيندا موزون سجع واردير.يئنه مرتضی علی (ع)بويور:
اذا کنتَ فی ادبارٍ والموتَ فی اقبالٍ فما اَسرَعَ الملتقی: اوزمان کی سن اوٍز چئوره سن،اؤلوم ايسه[سنه ساری ]اوٍز قوْيا،نه تئزگؤروش ال وئره جکدير!
اَرمالينا قييما يينجا  آدی چيخماز
قيز آنادان گؤرمه يينجه اؤگيت آلماز                                      (دده قورقود)

قارا تاغيم يوکسگی اوْغول
  قانلو سوييم تاشقونی اوْغول                                              (دده قورقود)
اعنات الازدواج(قارشيليق):
ايکی جوٍمله نين،سو
نوندا گله ن فعل لرايله قافيه قورماق،ائله جه طورلو-طورلو سجع لری اوجومله لرين آراسيندا قارشيليقلي اولاراق گتيرمک ايله چيخيش ائدير. بورادا بيرداها خاطيرلاييرق کی يالنيزموازی سجع ايله قافيه قورماق ايمـکانی واردير، ومـوزون ومطرف سجعلـری ايله قافيه قورماق اوْلماز.دده قوقودون مقـدمه سيندن اؤرنک اوچون:
«قاريلا دؤرت دورلودور؛  
    
              بيــريسی ســـــوْلدوران سوْپــدور
                                بيــريسی دولــــــدوران  توْپــدور
                                بيــريسی ائـــوين داياغـــی ديــر،
                                بيــريسی نئجه سؤيلرسن باياغی دير.»
اعنات الازدواج يالنيز،« سوْپـدور »ايله« توْپـدور»ائله اوجورا سينادا«داياغی دير» ايله«باياغی دير» آراسيندا قورولور.گؤروندويوکيمی «سـوْلدوران»ايلـه «دولدوران» آراسيندادا موازی سجع حاکيـم دير.آنجاق اصـطلاح اولاراق بوجورقارشيـليقلارا «اعنات الازدواج»عنـواني وئرمه ييبلـر،اما بوسجع ين آرتيريلماسی،ايلک قطعه نين چالغی سينی فاضلا شورلانديرميشدير.
خامنـه لی ناصـرمنظـورون دا بوقطعه سينـده،اعنات الازدواج «کوٍسوردو» ايله «گولوردو»  فعل لرين آراسيندا قورولموشدور:
«آغ يئـل اسـيردی،گاهـدان دا  اوٍزدونده ريب کـوٍسـوردو، گوٍن يئره شافاق ساچارکن کؤرپه تکين گولوٍردو.»
شهـريارين سهنـديه منظـومه سينـده ن اوْلان بوقطعـه ده «پاريلـدار»«خاريلدار» «شاريلدار»  آراسيندا اعنات الازدواج سجعی قورولموشدور؛
          باليغ اولدوزکيمی گؤيلرده،دنيزلرده پاريلدار
  آبشارمرواری سين سئل کيمی تؤکدوکده خاريلدار
                             يئل کوشولدار سو شاريلدار
بوآتالار سؤزونده«دوْلانی»ايله«بولانی»آراسيندا:
                                 چالاغان گؤيده دوْلانی،جوٍجه نين اوٍره گی بولانی
بوْغاجين آناسی،يارالی اوْغلونون اوستونده آغلاياراق اوْنو بؤيله اوخشايير:
   قارقييما گؤزلرين اويغوآلميش آچيگيل آخی...
اون ايکيجه سوکوجويين اؤره ن اولموش ييغيشير آخی ...                 (دده قورقود)
«آلميش»ايله«اوْلموش»آراسيندادا اعنات الازدواج سجعی يارانميشدير.

 

بو یازینین اوخونماق سایی:  956   

 

 

گجيل سايتي .

 

E-mail :mailto:%20webmaster@gajil.20m.com

 

 

 

 

جايگاه زبان و تفکر در جامعه بشری  یازان:  حميد داديزاده تبريزی (فاس ديليندا)

جايگاه زبان و تفکر در جامعه بشری  یازان:  حميد داديزاده تبريزی (فاس ديليندا)

--------------------------------------------------------------------------------

 

 

زبان مادری پديده بيرونی نيست. انسان با زبانش زاده می‌شود، در زبانش سير می‌کند و در حريم زبانی خود تنفس می کند، رشد می‌کند و می‌ميرد. زبان هر ملتی ظرف حضور آن ملت در کره خاکی است.

 

• با توجه به پيوندی که زبان با تفکر دارد و زبان يک مقوله کمپلکس است که منبع انديشه، ظرف احساسات هر فرد يا ملتی است، هرگونه ناديده گرفتن و يا کم اهميت دادن به زبان مادری ملتی نوعی کشتن تفکر و سرکوب هويت و تضييع موجوديت و مدنيت فرد يا ملت است.

 

حميد داديزاده تبريزی

 

پنجشنبه ٢۷ فروردين ١٣٨٢ – ١۵ آوريل ٢٠٠۴

 

"زبان مادری پديده بيرونی نيست. انسان با زبانش زاده می‌شود، در زبانش سير می‌کند و در حريم زبانی خود تنفس می کند، رشد می‌کند و می‌ميرد. زبان هر ملتی ظرف حضور آن ملت در کره خاکی است. يعنی اينکه برای شناخت ملتی بايد زبان او را شناخت"

 



به عام‌ترين تعاريف انسان را موجودی می‌شناسند که انديشه می‌کند و انديشه و پردازش فکر خود را از طريق زبان به ديگران منتقل منمايد. زبان به عنوان ابزار اصلی تفکر در تبيين هويت هر فرد و يا هر ملتی نقش اول اهميت را ايفا می‌کند. در واقع زبان ظرف و مظروف انديشه‌هاست و اين زبان در اشکال متنوع کتبی، شفاهی و فولکلور بروی زمين جاری می‌گردد و نقش فرد يا ملتی را در ادوار مختلف تاريخی و در ازمنه متفاوت به ديگران و نسل‌های بعدی تصوير می‌کند.

 

زبان مادری اولين دارايی ذيقيمت هر انسان و هر ملتی است که کيستی و حضور انسان و يا مليتی را بروی سياره زمين به رسميت می‌شناسد. با توجه به اين اصل مسلم زبان شناسی اجتماعی که زبان جوهر انديشه آدمی است، که زبان تنها قراردادهای بی جان و کدها و رمزگان مرده نيست، بلکه زبان با مجموعه ساختار و محتوايش ترنم کننده خلاقيت‌های انديشگی و فکری انسان‌هاست، می‌توان به راحتی و سهولت اشاره نمود که در خصلت شناسی جوامع بشری، بويژه در جهان بهم تنيده کنونی، شخصيت، خصايص و کاراکتر فردی و ملتی را از طريق هويت زبانی او می‌شناسند.

 

هرچه بشر حرکت زبان ملتی آزاد و صلح آميز باشد و هرچه اين زبان بتواند در قالب آحاد ملتی با فراغ بال و آسودگی تنفس کند، بيافريند، آن فرد يا ملت در سير زندگی و در مسير تاريخ و در گذرگاه زمان مهر خود را بر تاريخ می کوبند و به حيات خود ادامه می دهند. جايگاه زبان مادری در شناخت ويژگی‌های ملتی از اين اهميت برخوردار است که اين زبان از طريق توارث بازتاب دهنده و منتقل کننده ساختار انسان شناسانه هر مليتی در کره زمين است و بهمين سبب پاسداری از زبان‌های موجود در جهان به يکی از وظايف عمده سازمان ملل تبديل شده است. اهميت اختصاص روزی به عنوان همايش جهانی بزرگداشت زبان مادری از طرف يونيسف از اين اصل ريشه گرفته که اقتصاد گلوبال و زبان‌های مسلط کنونی موجوديت زبان‌های به حاشيه رانده شده را تهديد می‌کند.

 

در مبحث هويت شناسی و شناخت انسان زبان مادری جايگاه اول را اشغال می‌کند. زبان مادری و تسلط به آن نوعی قدرت روحی و روانی به انسان می‌بخشد و زمانی که زبان مادری به زبان اصلی آموزش، پداگوژی، زبان هنر و ادب و زبان زندگی ملتی تبديل شود، آن ملت در تببين آرزوها، در ارايه خلاقيت ها و نوآوری‌ها و در ثبت و تحکيم هويت تاريخی خويش موفق می‌شود و پيش می‌رود.

 

با توجه به پيوندی که زبان با تفکر دارد و زبان يک مقوله کمپلکس است که منبع انديشه، ظرف احساسات هر فرد يا ملتی است، هرگونه ناديده گرفتن و يا کم اهميت دادن به زبان مادری ملتی نوعی کشتن تفکر و سرکوب هويت و تضييع موجوديت و مدنيت فرد يا همان ملتی است که اين امر، بديهی است تاريخ تمدن بشری را نيز به طريقی می‌آزارد.

 

برای درک بيشتر موقعيت زبان مادری و جايگاه آن در جامعه بشری ملتی را در نظر بگيريد که در يک جامعه چند فرهنگی زندگی می‌کند و زبان، اين سند گواهی دهنده موجوديت آن ملت در حاشيه قرار گرفته باشد. يعنی بنا به تصميمات قدرتمداران، غير رسمی و مهجور و واپس مانده قلمداد شده باشد. در اين وضعيت، می‌توانيد درک کنيد که اين ملت چهره تاريخی خود را در آيينه زمان چگونه بايد منعکس کند و بازتاب نمايد. با توجه به اين اصل که انسان در زبان زندگی می‌کند و حتی لهجه‌های متفاوت زبانی خود نوعی نموداری از شيوه‌های زيستی، معيشتی، تاريخی، فرهنگی، اقتصادی و سياسی است، غير رسمی و يا ممنوع ماندن شخصيت زبانی يک ملت در واقع به نوعی خاموش کردن چراغ انديشه و کشتن هويت و معدوم کردن حضور زنده، فعال و بشاش آن فرد يا ملت است. زبان با ما زاده شده است بی آنکه بخواهيم آن را ياد بگيريم. زبان مادری که از طريق شير مادر و پيوندهای ژنتيک در انسانی زاده می‌شود، تنها ابزار گفتگو نيست. زبان مادری وسيله بيرونی نيست که فرد آن را ياد می‌گيرد، زبان مادری زبان خارجی نيست که برای فرد بيگانه باشد، زبان مادری ظرف وجودی هر ملتی است که ملت در آن زاده شده و رشد می‌کند. زبان مادری در جز جز پيکره آدمی نهفته است، واژه‌ها، اصوات، هجاها نوع معانی همه و همه با انسان زاده می‌شود. لذا بهتر است ما هم همصدا با گادامر، زبان شناس معروف و مشهور لهستانی بگوييم «زبان همچون جهان هردو بيش از ما وجود داشته‌اند و ما در آن‌ها زاده می‌شويم، هيچ يک تازه نيستند.» گادامر در مقاله مهم خويش تحت عنوان «انسان و زبان» (۱۹۶۶) موقعيت زبان و جايگاه آن را چنين توضيح می‌دهد:

 

"درک اين نکته که افق امروز بدون افق گذشته وجود ندارد، به معنای پذيرش اين نکته است که زبان در حکم علامت يا مهر گذشته بر امروز است، به بيان ديگر زبان زندگی گذشته در زمان حاضر است. از آنجا که افق انديشه‌های ما در زبانی که به کار می‌بريم بازتاب می‌يابد، پس ما همواره جهان خود را در زبان، و به شکلی زبان گونه باز می‌يابيم و باز می‌شناسيم. واژه و ايژه «عينی يا حقيقی» زبان و واقعيت از يکديگر جدايی ناپذيرند و محدوديت‌های دانش ما، همان محدوديت های زبانی است که از آن استفاده می‌کنيم. ما رابطه‌ای فراسوی زبان خود با جهان نداريم که سپس آن را به ياری «ابزار» زبان بيان کنيم، جهان ما همين زبان است «زبان به هيچ روی ابزار يا وسيله نيست، ماهيت ابزار جز اين نيست که پس از استفاده و کاربردش کنارش گذاريم، اما با واژگان زبان نمی‌توان چنين کرد...»۱ با مثالی روشن‌تر می‌شود.: وقتی وارد محله چينی‌ها می‌شويد و يا به شهری وارد می‌شويد که عربند، ديگر چهره آن شهر و حقيقت ساکنان آن يا چينی است يا عربی. اين واقعيت جدا از زندگی آن دو مليت نيست، خواه زبان و فرهنگ آنها قانونی باشد خواه غير قانونی، رسمی باشد خواه غير رسمی. به سخن ساده‌تر، با زندگی، هويت و موجوديت ملتی نمی‌توان آمرانه برخورد کرد. چرا که زبان جدا از زندگی آن فرد يا ملت نيست. انسان را زبان او محاصره کرده است. زبان مادری چيزی است که از جوهر فرد برمی‌خيزد، عنصری آشناست، هر ملتی با زبان خودش جهان را امضا می‌کند و تفسير می نمايد، در واقع هستی شناسی هر ملتی از ارتباط و ميزان و سطح رابطه او با زبانش و اشکال آن می‌تواند مشخص باشد.

 

تکرار ميگويم، زبان مادری پديده بيرونی نيست. انسان با زبانش زاده می‌شود، در زبانش سير می‌کند و در حريم زبانی خود تنفس می کند، رشد می‌کند و می‌ميرد. زبان هر ملتی ظرف حضور آن ملت در کره خاکی است. يعنی اينکه برای شناخت ملتی بايد زبان او را شناخت. بنابراين زبان هستی بخشنده برای زندگی ملتی است. شما نمی‌توانيد فردی يا ملتی را بدون زبان آن فرد يا ملت بشناسيد، حتی اگر آن فرد يا ملت از زبانش به ناگزير مهجور بوده باشد. با توجه به اين که زبان ظرف آفرينش معناست و تفکر انديشه در ذات خود پروسه‌ای از عملکرد زبان است، می‌توان به اهميت و جايگاه زبان ملتی پی برد.

 

اهميت دادن يونيسف به زبان مادری از همين درک ناشی شده است چرا که تمدن بشری از شناخت هويت ملل روی عالم شناخت زبان شناسانه دارد. برای من ترک آذربايجانی برای مثال، هرچند هم که اين مطلب را به فارسی می‌نويسم، جهان معانی و احساسات با زبان مادری‌ام مفهوم واقعی پيدا می‌کند. به قول نويسنده اهل ترکيه «گل‌های سرخ ترکيه» از «گل‌های سرخ آلمانی» سرخ‌ترند. اينجا واژه «قيزيل گول» و درک و تاويل در تفسير و برداشتی که يک ترک از آن دارد با واژه رز قرمز انگليسی معنايی که با يک کلمه به گل سرخ منتسب می‌کنند، متفاوت است.

 

از درک مفهوم و جايگاه زبان در جوامع بشری برمی‌آيد که انتساب واژه رسمی يا غيررسمی بر زبان ملت‌ها که از سوی «قدرتمداران» صورت می‌گيرد بايد با تدقيق صورت گيرد. چرا که برای هر فردی يا ملتی زبان مادری‌شان زبان رسمی است، يعنی اينکه آن ملت با آن زبان زاده شده و احاطه گشته است، خواهی نخواهی برای هر ملتی زبانش رسمی است، چرا که هر ملت با زبانش رسما با جهان مرتبط می‌شود و فکر می‌کند، معنا می‌آفريند و اثر برجای می‌گذارد. زبان هستی دارد و همراه هر ملتی زيست می‌کند و جلو می‌رود. قدرت و يا ضعف زبان‌ها و يا طبقه بندی آنها در علوم اجتماعی و انسان شناسی يک مبحث و مقوله ديگری است،.

 

مهم درک مقام و اهميت هر زبان در جامعه است. مهم درک اين نکته است که زبان هر ملتی با روح و روان آن ملت پيوسته است. هرگونه ناديده گرفتن اين اصل در واقع تضييع حقوقی اوليه آن ملت و در نتيجه ضربه زدن بر پيکر تمدن بشری است.

 

باری اعتلا بخشيدن به موجوديت و حضور هر انسان و يا هر ملتی در وهله اول احترام به زبان و آثار توليد شده به آن زبان نقش اوليه را بازی می‌کند, چرا که برای قدرت بخشيدن به ملتی يا فردی بايد با افکار و آمال و آرزوها و آثار خلاقه آن ملت آشنا شد و روند تفکر و خلاقيت آن ملت را با اهميت تلقی کرد. بنابراين زمانی که حضور زبانی ملتی در محاق تعطيلی می‌افتد و يا اشکال و ابعاد فعاليت زبانی محدود می‌گردد، معانی و مفاهيم و روند آفرينش متون دچار مانع ميگردد و جامعه از پيمودن روند طبيعی خود خارج ميگردد. و حاصل اين عمل بی قدرت کردن و به تعبيری نابود کردن حضور فکری آن ملت است و با توجه به اين اصل که زبان نوعی سند هويت، و نشانه کتبی وکاراکتر تاريخی هر ملتی را می‌نماياند، با اعمال فشار و يا به هردليلی، با به حاشيه راندن زبان ملتی به نوعی زندگی و هويت مردم تکلم کننده به آن زبان فلج می‌شود. ملت و يا فرد عليل و ذليل و خوار می‌گردد. برای نمونه تاريخی می‌توان هندوستان دوران استعمار انگليس و افريقای جنوبی دوران آپارتايد را مثال زد. استعمار بريتانيا در هندوستان برای تعميق زنجيرهای استعماری زبان صدها ميليون انسان را نشانه رفت و در دوران آپارتايد رژيم‌های نژاد پرست، از جمله دکلرک زبان اکثريت مردم را غير قانونی اعلام کرد. با محدود کردن عرصه زبان در واقع ارتباط آن مردم با ديگران قطع می‌شود، خلاقيت‌های زبانی که سند هويت و موجوديت مدنی هر فردی است تعطيل می‌گردد. اما تاريخ نشان داد که نه زبان‌های مردم هندوستان نابود شد و نه اکثريت سياه افريقای جنوبی به خاطر حاکميت رژيم نژاد پرست از صحنه روزگار زدوده شد. امروز درست يک دهه از سقوط آپارتايد ميگذرد ، و نام نلسن ماندلا همچنان بر تارک تاريخ ميدرخشد ، هر چند که او در يک دهی زندگی بسيار ساده ولی پر باری دارد، او با يک برنامه دموکراتيک و صلح جويانه روند احيای هويت مردم افريقای جنوبی را هموار ساخت.،چرا که زبان مادری، زبان اصلی، زبان اولی هر فرد يا ملتی هميشه زنده و رسمی و فعال عمل می‌کند، چرا که زبان پديده درونی است. نوام چامسکی دانشمند زبان شناس، که نظرياتش در زبان شناسی تحولی عظيم ايجاد کرد، در عرصه اهميت قدرت زبان مادری مطالب مفصلی نوشته است که به آن در جلسات بعد اشاره خواهد شد.

 

** * * *



۱_نقل از کتاب "ساختار و تاويل متن،بابک احمدی،ط۵۸۰

 

گجيل سايتي .

 

E-mail :mailto:%20webmaster@gajil.20m.com

 

 

 

زبان مادری و هويت آدمی(آنا ديلي و اينسانين كيمليگي)

آنا ديلی‌نين اينکشافی  یازان:  حميد داديزاده

--------------------------------------------------------------------------------

زبان مادری و هويت آدمی(آنا ديلي و اينسانين كيمليگي) (به زبان ترکی آذربايجانی)

 

حيات هر ملت زنده ای با زنده بودن زبان آن ملت مفهوم پيدا ميکند. تداوم حيات بشری، و غنای تمدن انسانی با زنده ماندن زبان ملتها در رابطه مستقيم است. هر گونه تلاش برای زنده نگه داشتن هر زبانی کمک به پيشبرد کاروان تاريخ تمدن است. در اين زمينه زبان شناسان تاريخی به اهميت حفظ و نگهداری زبانهای زنده امروزی تاکيد ميکنند. زبانهايی که شکل نوشتاری آنها به هر دليلی امکان عملی نيافته، بيش از ديگر زبانها در شرف نابودی است. بنابراين توجه به زبان مکتوب ملت آذربايجان و تلاش در راه گسترش شکل نوشتاری و ادبی آن ميتواند به کاروان ترقی تمدن بشری عمومن و نيز غنای فرهنگی ايران ياری کند و سيمای واقعی موجوديت مردم ترک زبان ايران را در آئينه تاريخ حک نمايد. از اين طريق روند خلاقيتها گشوده ميشود و چهره مشخص ملتی در قالب متون ماندگارعيان می‌گردد و بر سالها بی حرمتی مطلق عنان زده ميشود.

 



 حميد داديزاده

 

زبان مادری موسيفی ابدی و بازگو کننده داستان زندگی هر ملتی است - حميد محمد زاده

 

جمعه ٨ آبان ١٣٨٣ – ٢۹ اکتبر ٢٠٠۴

 

آنا ديلی اينسانين تمام کوتله‌وی و عموم بشری جنبه لريلن چوخ ياخين ايلگيليدير. هر اينسان هر بير زاددان اول اوز آنا ديليلن علاقه باغلار و اونا ماراقلانار. آنا ديلين خصيصه لری و اوندا اولان پوتانسيل و قودرت هر اينسانين سوسيال اينکشافيندان آسيليدير. اونا گوره مکتبلر، مدرسه لر، کالجلر، انستيتولر و يونيورسيته لر هاميسی اينسانين ديلين، و ديلينده اولان کاراکترلارين ديرچلتمه ليديلر. آيری سوزله دئسم آنا ديلی، اينسانين اينسانی ايستک لرين، عاطفه و احساسلارين بئجردمه ليدير. بونا گوره آنا ديلی آتمسفری يارادماق بيرينجی اونملی ايشدير. فيلولوقلار و روانشناسلار آنا سوديلن گلن اينسان قوه‌لرين، خصلتلرين و ديگر باشاريلارين گول آچيب پارلاماسينی، آنا ديلين محيطنده گورورلر. بونا گوره بيرلشميش ميللتلرده اوز بين الخلق چارترلاريندا ۱۹۴۶ دا، آنا ديلين تدريسين مکتبلرده بوتون اوشاخلارا تنفيذ ائديب و بو اهميتلی معنايه اشاره ائديبدی.

 

بو ساحه ده دونيا بويو تانينميش برزيللی پداگوگ، پائولو فرئير(۱) چوخ دولغون و قاليجی ايشلر گوروب و جانلی تجربه لرله اوز فيکيرلرين و تئوريلرين ثبوته چاتديربدير. آنا ديلی اينسانين "جان" ديلی دئمک ، اوشاقا بير قودرت حساب اولونور. پائولو فرئير اينسانلاری اوز اينسانلايقلارينا و اينسان حاقلارينا چاتديرماق ايچون، اونلارين آنا ديلينين اينکشافينه اشاره ائدير. بير اينسانی بير يئرده نظرده آلين کی اوز آنا ديلی اولا اولا، اوز آنا يوردوندا، يعنی دوغولان يئرده اوز ديلينه تعليمات گورميه. و امما بير رسمی ديل تعليمات ديلی اولا، بير يابانجی ديلده خاريجی ديل . سيز بويله اينسانين يئرينه اولسوز نئجه دوشونرسوز؟ اوز وجدانيزا جاوابينيز نه اولارمی؟ ايکی ديله درس ساحه لرينده معروض اولااولا اوز آنا ديلينيزدن محروم قالاسانيز؟

 

اونا گوره، شبهه سيز ، بيزيم مکتبلرده ، آنا ديلی تربيه سی بير آتمسفر گره‌ک مکتبلرده يارادا، کی درسه گئدن اوشاخلار، اور آنا ترکی ديللرين بير زنگين خزينه کيمی گوروب، او ديليله بير ئولمز باغليليق و علاقه يارادالا. چون کی آنا ديلی اوشاخلارين بيرينجی تملوکی حساب اولونور، آنا سوديلن گلن قوه و باشاری. بونا گوره ده "ّگوردون ولزّ(۲)" واونون همکارلاری تورنتو اونيورسيته سينين پداگوژی انستيتوسوندا درين آراشديرما آپاريب و بويله يازيرلار:

 

"اوشاخلار، درس اوخويانلار مکتبلرده آنا ديلی اوخوماقينان اوزلرين بير فيکير صاحبی گوروب و اوز اوزلرينه گووه نيب و درس کلاسلاريندا يارادماق و دايالوگلا اوز آنا ديللرين يوخاری سويه لره قالديرا بيلرله""

 

آنا ديلينه احترام ائديب و اعتبار وئرمکله ، اوشاخلاريميز مکتبلره و تعليمات ساحه لرينده اوز وارليغلارين کيتابلاردا وراقلايب، اوخويوب، و چاغداش حياتين ملزمه لريلن تانيش اولوب ، اوز آنا ديللرين داها اسارتده گورمزله.

 

آذربايجان کلمه سی قولاغا ديرکن گره‌ک بو ميللتين ديلی نظره آلينسين. ديلسيز بير ميللت اولارمی؟ يادداشتسيز بير توپلوم معاصر دونيادا ياشارمی؟ آذربايجان تاريخی ده نظره گلنده هر بير مسئله دن اول بو بويوک ميللتين ديلی گره‌ک نظرده آلينا. بير آيدين، امما غصه‌لی، ملاللی فاکتا اشاره ائديم بوردا: بو گون يونيسف، بيرلشميش ميللتلرين ساوادليقا يئتيشن اورگانی، دونيادا ساوادسيزلاری ساوادلی ائتمکه چاليشير. چوخ گوزل بير ايشدير. ايندی آذربايجاندا بيزيم قادينلاريميزين بير حصه سی بو انسانليقين بيرينجی نعمتيندن محرومديلار. نيه گره‌ک معاصر تکنولوقيا دورونده يوزمينلر ديرلی آذربايجانلی ساوادسيزقالا. اوزااقا گئتمه ين. آنا ديل تعليماتين محروم ائدن پهلوی سلاله لری، بو ايشده تاريخه گره‌ک جاواب وئرسينلر. آذربايجانين شهرلرينده آنا ديلی تعليماتی ياساقلانماسينين اثرلريندن بيری ده آذربايجان قادينلارينين ساوادسيز قالماسی دير. يا اوشاخلاری مکتبلر عوضينه، آنا ديلی تعليمات يئرينه، کندلرده اوبالاردا کليم، ججيم و يا فرش دزگاهلارينين باشيندا حبس ائديلمه سيدير.

 

آنا ديلی يالنيز بير سيرا کدلار و يا خود حارفلار دگيل. آنا ديلی يالنيز بير بسيط اشاره لر و رمزلردن عبارت دگيل. آنا ديلی بير ميللتين اعتباری آدلانير. آنا ديلی يالنيز شفاهی، هرج و مرجله دانيشيق دگيل. آنا ديلی بير نعمت کيمی آنا سوديله نسيلدن نسيله وئريلر. بو قوه، نوام چامسکی دئميشکن بير "موتور" کيمی اوشاخلارين بئينلرينده ميراث کيمی وار. بو ميراثی و يا بالقوه وارليغی، تانينميش متدلارلا مکتبلرده تدريس ائديب و گراماتيکين اوشاخلاريميزا اورگدماق لازيمدی. آنا ديلين مقامين و آنا ديلين شرفين اوشاخلاريميزا دونه_ دونه تاپشيرماليوق. آنا ديلی بير ثروتدی، هر ميللتين بطنينده؛ بو ثروت هر ميللتين ذاتی وارليغين عکس ائدير. بو ثروت يازيلی و متدولوژيک شکليده بديعی ادبی و هنری ژانرلار فورمتينده ياراناندا، بير ميللتين تاريخده کيم اولماسينی ترنم ائدير.

 

"اهل تمکينم منی بنزتمه ای گول بولبوله

 

درده يوخ تابی اونون هر لحظه مين فريادی وار

 

محمد فضولی(۳) بغدادی نين شعرينين بو مصرع سی منيم سوزومه بير نشانه دير. يعنی بيزيم آذربايجانين ترک ديلی ادبی فورمالاشماسيندا، فضوليلار يارادا بيلر.بو شعرده اينسانين تاريخ بويو وارليغی و اقتداری ياتيب. بويله محتوالی ادب پارچالاری بيزيم اوشاخلاريميزا ايضاح ائديلمه ليدی. بو کولتور و يازيلی ادبيات تکجه آذربايجان مدنييتی يوخ، دونيا تمدونونی ده زنگينلشديرير. ائله اونا گوره‌ده، ويل دورانت اوز تانينميش "دونيا تمدونی تاريخی" اثرلرينده اشاره ائدير کی" دونيا تمدونی بوتون دونيا خالقلارين مشترک محصولودور". يعنی بيزيم ادبی_ بديعی ياراديجيليقلاريميز دا، بو محصولون بير حصه سين تشکيل وئرير. نتيجه آلماق اولا بيلر کی، آنا ديلی اوز باشينا اوتورمک اولماز. بو ديلی بير آت کيمی تومارلايب، يم وئريب، قورويوب، و صاحب چيخماليوق. آنا ديلی بيزيم وارليغيميزين ان اونملی پارچاسيدير. بو نعمت، بو وارليغ بير ديری، جانلی اورگانيزمی واردير. آتا بابالاريميز دئميشکن بد نعمت" الله وئرگيسيدير". داها ساده‌جه دئسم، آذربايجان تورک ديلی بير ديری موجود کيمی ياشيور. بيزيم ميللتين بورجودی بو آتا بابالارين، بويوک آنالارين ميراثين معاصيرلشديريب، چاغداش حياتين ايستکلريله، بو ديلين قول بوتاغين مدرن لشديريب، و يئنی ژانرلاری ميللته ارائه ائتسين. بو گون آذربايجان موسيقيسينين اينکشافی گوزه دگير. چون کی معاصر فورملاری اوز تملوکونه آلير و ثروتين آرتيرير. امما يازيلی ادبياتيميز شاه دوروندن تحريم اولدوغونا گوره، شفاهی حالتده قاليب و دئمک بير دموده و ئولی استاتوستا ثابيت قاليبدير.

 

آنا ديلين مقامی انسانی توپلوملاردا او قدر اونمليدير کی هر ميللتين روحونون ساغلامليغی ، اقتصادی ساحه لرده اونون ايره لی يورومه سی، بالالارينين استعدادلارينين چيچکلنمه سی ده او ميللتين آنا ديلينين استاتوسونه باغليدير. بير باشقا ترم لرله دئمک اولور کی، آنا ديلی جان ديليدير. ائله دليلسيز دگيلدير کی شاعيرلرين آنا ديلينده شعرلری و ادبی بديعی اثرلرين، باشقا ديللره چئويرمه سی چوخ زور و چتين اولور. آنا ديلده آکسانلار، هجالار، سسلر، فونيملر مورفيملر بير توتاليته و مجموعه يارادير، کی هئچ بير زامان ممکين دگيل باشقا ديله عينی فرم و محتواسيندا ترجمه اولا بيله. بوردا بير نوکتيه ده اشاره ائديم، اودا آنا دبلينين کاراکتری و هر کيمسه يه بير فرد کيمی يا هر بير جمعيته "هويت" يارادماسيدير. اونا گوره ده او اوشاخلارکی غريب ئولکه لرده دوغولورلا و يا عمورلرين اورداگئچيرديللر، اونلاردا اوز ديللرين ده دانيشماسالاردا، اونلارين تانينميش هويتی اوز آنا ديللريله تانينير. هويت يا کيمليک هر ميللتين دونيا راداريندا شخصييتين گوسترير و آغاج کيمی يئر اوزونده او ميللتين ريشه لرين (کيمليکين) آيدينلادير. بو سورو آرايا گلير کی دسپوتيک نيظاملاردا کی تاپدالانميش ميللتلرين وارليغی دانيلير، و بير ديل رسمی و حاکيم ديل تحميلی شکيلده فورمال يا رسمی آدلانير، نتيجه‌سی اوزون سوره ده نه اولور؟

 

بير دانيلماز حقيقت بودرکی هر بير زاد دانيليرسادا آنا ديلی دانيلماز. بو بير علمی فنومن‌دير کی آنا ديلی هر اينسانين قان کيمی دامارلاريندا دولانير و او اينسانا هويت باغيشلير. اينسان ديلی اينسانلار آراسيندا يازيليب پوزولماقلا، زنگينله شير. اونا گوره پداگوگلار تاکيد ائديرلر کی، درس کلاس لاريندا آنا ديلی گره‌ک درسه گئدنلرين آراسيندا بير ايتی سلاح کيمی کسرلی اولا. دانيشيلا، گون به گون باشقا ديللرله آليش وئريشده اولا. آنا ديلی بير دگرلی ميراث کيمی بير ميللتين حضورون دونيا عرصه لرينده گوسترير و ثبوت ائدير. آنا ديلی يازيلی فورماسيندا بير تکست اولوب و سونرا بو تکست يا متن چشيتلی ادبی ژانرلاردا اوزون يازيچيلارين ياراديجيليقلاريندا گوسترير.

 

کيمدير بو گون آذربايجاندا اوستاد يحيی شيدا، استاد بارز، دکتور فرزانه، دوکتور هيئت و يا گنجعلی صباحينی دانا بيله. بونلار اوز آنا ديللرينه چتين گونلرده يازيب ياراتماقلا بير ميللتين ساتين آليب، وارليغين تضمين ائديب و بو ميللتين ياراشيقين عکس ائديبلر.

 

آنا ديلی اوشاخ دونيايه گوز آچاندا اوندان برابر دوغولور و آنا سوديله و آنا محبتيله اوشاقين وجودوندا دولانير. بو معنوی ثروت اوشاقا اور‌ک قوه‌سی ، روانی ثبات، سوسيال هويت، و قودرتلی اينسانی و مدنی سلاح وئرير. بوتون مدرن فيلولوقلار و يازيچيلار آنا ديلين بو قودرتينه اشاره ائديب و ديلی، دئدييم کيمی، "انديشه ابزاری و تفکر قاليبی " آدلانديريلار. ايندی سيز بير جامعه يا بير عائله و يا بير مکتب نظره آلين کی اوردا آراشديرانلار، محققلر و فيکير صاحيبلری اوز نورمال و ماليک اولدوغو ديللريندن محروم ائديله . محروميت بير طرفه، بير طرفدنده يوزلرجه اهانت، حورمت سيزليق و راسيستسی و شووينيستی اوبرازلار و تشبثلر اونلارا گوستريله. بو وضعييته معروض اولان اينسانلار، سوسيال هيرارشينين هر يئرينده اولورسا اولسون، ، هر مقامدا دا، ياواش ياواش، اوز ديلليندن، يازيلی وارليغيندان آيريلارکن، اوز اوزوزندن، اوز هوييتيندن ده "فاصله" آچار و اوزاقلاشار. بو مرحله بير تراژيک مرحله دير. "من کيمم" سوروسو او زامان نورمال جاواب تاپار کی، اينسان نورمال حالدا اوز آنا ديليله کونوشسون، و آنا ديلين پناهيندا دينجله بيلسين. بوردا ديل يالنيز آلفابت يا حرف و کد حساب اولمور؛ بلکه بير "معنا و هوبت و وارليق" ظرفی حساب اولونور. بوردا آنا ديلی بير آيدين آيکان و يا مارک و اشارت کيمی بير اينسانی مشخص اينسان کيمی تانيتديرير. بوردا هر اينسان، بير "اوتنتيک" موجود و بير معين انديويدوال کيمی يئر تاپير. بونا گوره او اينسانلار کی مولتی کالچر و يا نئچه ديللی توپراقلاردا ياشيورله، اونلارين کيمليکلری، جغرافيايی رسمی و تحميل اولونموش مستملکه چيليق هوويتينده يوخ، بلکه اونلارين آنا ديللريله تانيلير. . اونا گوره آذربايجانين ضيياليلاری بو اونملی فاکتدا گرک ديققت ائديب، ديلين مقامين يالنيز اونون مکتبلرده تدريس اولومماسينا کفايت ائتمه ييب، ديلين مقامين هر توپلومون ايره ليه گئتمه سينده ده گر‌ه‌ک گورسونلر. بو کونکو آمارلار و رقملر گورسه دير کی، آذربايجاندا گون به گون ميللتيميزين ساوادسيزلاری چوخالير، چوخالماسادا آزالمير. آذربايجان شهرلری بوشالير، و اقتصادی _ کولتورل عرصه لرينده ديگر استانلاردان گئريه قالير. بو بير تراژدی آدلانا بيلر. بير نمونه تاريخدن فاکتا اشاره ائديم. ۶۰ ايل بوندان ئونجه ، يالنيز بير ايل آذربايجاندا ميللی حوکومت دورونده، ساوادليلارين سايی چوخاليب،و جامعه بير تعادله چاتير. ويليام داگلاسين يازديغينا گوره آذربايجاندا "جرم، جنايت، اوغورلوق آزالير". ميللی حوکومت دورون چشيتلی ساحه لرده آراشديرماليوق. ديلين آزاد اولماسی مبللتين پسيکولوژيک زنجيرلرين بوشالديب ، بير قودرت اونلاردا يارادير. اينسانلار اوز ديليله تانيش اولور، اونلا دونيانی "معنا" ائدير، حياتی"تبيين" ائدير، و ياشاير. دئمک اولور کی ديل اوز مقامين تاپاندان سونرا، ميللت آلياناسيوندان اوزون قورتارير، اور سوفره سين اوزی آچير؛ اوز چراغين اوزی يانديرير ؛ ديلينين ارزشلرينه وقوف تاپير. بو حالتده ميللت بير هارمونيه چاتير؛ آسلانيقلی استاتوستان قورتولور، و روانی باخيمينداندا اوزن بير شعورلی اينسان، و بير مشخص ميللت کيمی تانيور.

 

بو اصلی دوشونمک چوخ استعداده احتياجی يوخدور کی بير ميللت اوز ديلينين کيفييتينی آنلايب و اونی يوخاری سويه ده اورگه شندن سونرا، بير تعادوله چاتير. بو هارمونی اوزون جامعه نين چشيتلی ساحه لرينده کوسترير. آذربايجاندا ميللی دولت زامانی بو تعادل و هارمونی سبب اولدی ايشلر گورولسون، مکتبلر تيکيلسين. . دوغروداندا ديلسيز بير ميللت و آلياناسيونا دچار اولان بير خالق يالنيز بحرانلارا معروض قالا بيلير. باشقا سوزله دئسم، ديل هارمونيسی اولماسا ميللت بير تعارض آتمسفرينده ياشار. آنا ديلی غايب اولان يئرده اينسانين عاطفه لری ارضا اولمايب، محيطده بير جور تعارضلر گورسه نر. تعارض اولان يئرده ميللت اوز آنا ديلين دانيشماقدان خجالت چکر. . بير تورپاق، يا بير ميللت کی ايراندا ساواد، علم، مدنييت، هنر، و توليدين مرکزی و بيرينجيسيدی، بيرينجی مطبوعات و ياين ائوی اوردا بر پا اولدو و تهرانينان رقابت ايليردی، بو گون بير تحقيقاتا گوره ايرانين ۲۴ ايالتينين ايچينده، ساواد باخيميندان آذربايجان ايگيرمينجی رديفده و اورميه و غربی آذربايجان ۲۲ نجی رديف ده قرار تاپير. (۴)

 

سوزوم آخرينده چوخ يئرلی گورورم آيت الله ميرزا عبدالله مجتهدی نين خاطراتيندان بير پارچايا اشاره ائده‌م. بوردا من چوخ ديل پداگوژيسی باخيميندان مسئله يه اوغراشيرام. آقای مجتهدی ۱۳۲۵ نجی ايلده ميللی مجليسين قورولماسينا اشاره ائدرکن اوردا ترکی ديلينده دانيشيب ، شعر اوخوماقلاری يازير و چوخ دقيق بويله قيد ائدير: "....ترکی ديلی يازيب اوخوماق ادامه تاپسا، او زامان يازيلی ادبياتين تطبيقی ده آسان اولاجاق. آنا ديلين تدريسی ، بيرينجی مرحله ده، ابتدايی درسه گئدن اوشاخلارين ايشين راحاتليه جاق. جونکی يازماق و اوخوماق ديلی آنا ديلينن بير اولماقينان مدرسه اوشاخلارينين يوکی يونگولله شيب و ايکی ايش بير اولاجاقدير".۵

 

آنا ديلين اوگره نيلمه سی اگر يوخاری سويه ده اولسا، بير معين اينجه ليکلر و طراوت انسانا باغيشلار. حميد محمد زاده بو مسئله يه اشاره ائدرکه دئير۶:

 

"آنا ديلی ابدی موسيفی، عمرون غنچه لی گونلرينين سولماز بير داستانی در. آنا ديلينده اولان اينجه ليک و هم_آهنگ ليک انسانين سونرادان تحميل و زور ايله ئوگرنديگی ديلده تاپيلا بيلمز. کونوللی اولاراق ئوگره شيلمه ين بير ديلين خاطرلاديغی حادثه لر نه اينکه ماراقلی دگل حتی ديمک اولار که نفرتلی در". سونرا آنا ديلين هر ميليتين هويتيله باغليليغينا اشاره ائديب و يازير

 

"آنا ديلی، آنانين دوشوندن سود امرکن آنانين دوداقلاريندان آلينان سوزلر ايله محکمله نيب جان ايله بدندن چيخان ديل در. بو بيرنجی نوبه ده هر ميللتين ئوز گله جک نسلی ايچون تاپشرديغی ميراث و اونون ، او ميللتين عضوی ساييلماسی ايچون اساس مدرکی دير". بو يازی ۵۰ ايل بوندان ئونجه بو دقتلی آنا ديلينين مقامينا اشاره ائتميشدی.

 

نتيجه آلماق اولارکی هر بير نورمال انسان يا بير نورمال ميللت بو گونکو دونياده اوز وارليغين گلن نسيللره انکيشاف ائديب و دونيا مدنييتين زنگينلشديرماق ايچون، اوز آنا ديلينده تعليمات گورمه ليدير. آنا ديلين يوکسلمه سی يولدا چاليشماليدير. بو بير فطری و غريزی اصليدير. ميللتين روحی ساغلامليغی دا او ميللتين آنا ديلينين مقدس مقامينا چاتماقدادير. آذربايجانين داهی و برجسته و تانينميش عالملری ده بو نکته يه اشاره ائديب، ميللتين رئال حياتيندان تاريخده مثاللار وئريبله. آنا ديلين انکيشافی بير ميللتين ادبی علمی کنجينه لرينين انکشافيدير. بير ميللتين آينا کيمی حيات نبضينين ووريلماسيدير. آما ديلين انکشافی بير بويوک ميللتين گيزلی حافظه ده اولان تاريخينين آيدينلاشماسی و او ميللتين فطری استعدادلارينين چيچکلنمه سيدير. بو يولدا هر نه قدر سرعتله چاليشيلسا، داها چوخ ثمرلر الده ائديله جاقدير. آنا ديلی بير فيضان ائدن قويو کيمی‌دير. بو قويو درينشديق سا داها دورولوب، زلال لاشار. بو بير علمی سوژه دير و بونو چوخ اونملی توتماليوق.

 

منابع

 

۱_پائلو فرئير، "آزادليق پداگوژيسی "_ ?A Pedagogy for Liberation, with ira Shore , ISBN 0 89789 105 8

 

۱۹۸۷،چاپ آمريکا

 

۲_گوردون ولز _ جک نيکولز، "ديل و اورينماق "?Language and Learning, an Interactional? Perspective

 

چاپ انگلستان ، ۱۹۹۰، شماره استاندارد کتاب ۱۸۵۰۰۰و

 

۰۲۸۳_ويليام داگلاس، سرزمينهای نا آشنا و مردم مهربان، ترجمه حميد داديزاده، تابستان

 

۲۰۰۳۴_ عليرضا صرافی ، ضرورت آموزش به زبان مادری، تبريز، اينترنتدن آلنميشدی.

 

۵_آيت الله ميرزا عبدالله مجتهدی، بحران آذربايجان، (سالهای ۱۳۲۴_۱۳۲۵ش)، به کوشش رسول جعفريان،۱۹۷۵. چاپ تهران جاپ و نشر نظر

 

۶_محمد زاده، حميد، آنا ديلی ابدی موسيقی، عمرين غنچه لی کونلرينين سولماز داستانی در، ۲۰۰۱،ملی حکوومت و رای لر کيتابيدان . ۲۰۰۱ کانادا ونکوور

 

*_حميد محمد زاده ، آنا ديلی،ابدی موسيقی ،۲۰۰۱_ونکوور ملی حکومت و رای لر(۵)

 

 

گجيل سايتي.

 

E-mail :mailto:%20webmaster@gajil.20m.com