آلمان نازیستلری و پان ایرانیست فاشیستلر

آلمان نازیستلری Mو پان ایرانیست فاشیستلرM

(ديققت: بو مقاله نين ايلک گرافي يايينلانيب آنجاق بو داها تکميل يازيلان مقاله دير. مقاله نين ايلک ياييني آشاغيدا قيد اولونوبدور. [1] باي بک )

بیلیندیگی کیمی دونیا بیرلشمیش دؤولتلری تشکیلاتی و بو تشکیلاتا عوضو اولان ایرانداکی فارس حاکیمیتی 1948 ایلینده اؤز حاکیمیتلری آلتیندا یاشایان میللتلره اؤز میللی وارلیقلارینی و مدنیتلرینی یاشادا بیلمه لری اوچون تنظیملنمیش اساسنامه دئیه حاقلار تانیمیش و بو سنده قول چکمیشلر.

بو آرادا فارس راسیستلری بو دؤولتلر آراسی قبول اولموش سندی و ایسلام جومهوریسی آدی آلتیندا آنا یاسا دئییلن قانون کیتابی نین 15 و 19 اونجو بندلرینده نیسبی مدنی حاقلار فارس اولمایان ائتنوسلارا تانیندیغینا باخمایاراق بو میللی و مدنی حاقلاری گؤرمزدن حرکت ائده رک عوامفریبلیک ائتمه گه چالیشیرلار (1، 1.1 و 1.2). بو عوامفریبلیکلر فایدا وئرمه دیگی حالدا آدولف هیتلر و اونون یانچیلاری اولان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی کیمی قارا فیکیرلریندن ال چکمک ده ایسته مه یه رک فاشیستلیک فیکیرلرینی ایجتماعیته دورمادان یانسیتماغا چالیشیرلار. یئری گلمیشکن آدولف هیتلر و اونون پارتیسی اویقولادیغی اویوملاشماق و هماهنگلیکGleichschaltung دئدیکلری دئییمین نه اولدوغونو اؤیرنمگه چالیشاق و اونون پروقرامی ایله پان ایرانیست دئییلن فارس فاشیستلری و قویروقلاری نین ایران ممالیکی محروسه سی توپلومونا یانسیتماغا چالیشدیغی فاشیستلیک فیکیرلری نین هانکی ساحه لره اره جه گینه وارمیش اولاق.

اویوملاشماق (Gleichschaltung) گئنل اولاراق قیسمن گوج واسیطه سی ایله و قیسمن ده کؤنوللو اولاراق بیر توپلومون (جامعه نین) بوتون ساحه لرینی بیرلشدیره رک دیکتاتورلوق حاکیمیتی نین چاتیسی آلتینا گتیرمک دئمکدیر. قیسا سؤزله دئییلیرسه، تمامیتچی تشکیلاتلار و حاکیمیتلر گوج و عوامفریبلیک واسیطه سی ایله توپلوم اؤرگوتلرینی قودرتدن اوزاقلاداراق اونلاری باسقی آلتیندا یؤنلندیرمگه و اونلارا یؤن وئرمگه چالیشارلار. بئله لیکله تمامیتچی گوجلر دؤولت و توپلوم سیستیمینی اؤز تشکیلات ایدئولوژیلرینه اویقونلاتماغا چالیشاراق دؤولت و توپلومو بیر بیرینده اریتمک سیاستینی حیاتا کئچیرمگه چالیشارلار. بونا اؤرنک آلمان نازیستلیگینی 1933-1945 اینجی ایله دک آلمانیادا گؤسترمک اولاردی(2).

آلمان ناسیونال سویسالیت ایشچی پارتیسی (نازیستلر) قودرتی اله کئچیرر کئچیرمز بوتون تمامیتچی دوشونجه یه قارشی اولان شخص و تشکیلاتلاری یوخ ائتمگه چالیشدی. آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی نین هدفی دؤلت و توپلوم اؤرگوتلرینی اؤز پارتیسی نین سیاسی و ایدئولوژی گؤروشلرینه اویقونلاشدیراراق پلورالیست وایمئر جومهوریتی Weimarer Republik نین یئرینده اوتورماق ایدی. دؤولت، عدلیه اورقانلاری و توپلوما نوفوذ ائتمک، ائله جه ده اؤز دوشونجه لرینه اویقون حاکیمیت سیستیمی یاراتماق اوچون آلمان نازیستلری اویوملاشدیرماق (هماهنگی Gleichschaltung) سیاستینه آغیرلیق وئرمگه چالیشدیلار. آلمان ایمپراتورلوغونو بیرلشدیرمک باهاناسی ایله ایمپئریا حاکیمیتی آدولف هیتلر باشچیلیغی ایله محللی حاکیمیتلر یئرینه ناسیونال سوسیالیست حاکیمیتلرینی دیکتمگه چالیشدی.

آپریل آیینین یئددیسی 1933 اونجو ایل مأمورلار اوچون قبول اولموش اویوملاشماق (هماهنگی)قانونلاری بوتون بؤلگه لرده دورمادان حیاتا کئچیردی. بئله لیکله، بیر مأمور اویوملاشما دیشاریسیندا (خاریجینده) حرکت ائده رک حاکیمیت داییره لرینه تنقید گؤزو ایله یاناشسایدی، ایشیندن ائشیگه سالیناردی. دئموکرات گوجلرین یانی سیرا حاکیمیت داییره لرینده یهود اینانجینا باغلی اولانلار دا آلمان فاشیستلری طرفیندن آریا منسوبلو تانینمادیقلاری اوچون اونلار “آریا پاراقرافلاری” اساسیندا ایشلریندن قاویلدیلار. چوخ زامان کئچمه دن اویولاشدیرما پلانینا اساسن آریا پاراقرافلارینی بوتون اؤرگوتلر حتتا کیچیک ایدمان یوخسا موسیقی درنکلری ده قبول ائتمیش اولدولار.

بو ایشلر حاکیمیت اورقانلاری نین گوج و زورلاری ایله دئییل، آلمان فاشیست حاکیمیتی نین تبلیغات کؤلگه سینده حیاتا کئچیردی. اویوملاشماق اؤزو ایله یؤنه تیم (ایداری) تدبیرلری، ائله جه ده خیابان تئرورلارینی داشی ییردی. 27 فئوریه 1933 ایل قبول اولموش قانونلارا اساسن آلمان نازیسم رژیمی موخالیفلرینی تعقیب ائتمک اوچون داها بؤیوک ایختییارلارا مالیک اولدو. بو آرادا آلمان کمونیست پارتیسی و آلمان سوسیال دئموکرات پارتی عوضوولری قاچیریلدی و توتوقلاندیلار. بیر چوخ تشکیلاتلار 1934 حازیران (خورداد) آیی نین گیریشینه دک دفتر و دستکلرینی باغلایاراق اؤز وارلیقلارینا سون قویدولار. آلمان سوسیال دئموکرات پارتیسی حازیران آیی نین 22 سینده یاساقلاندی. 2 آقوست 1934 ایلینده بیر پارتیلی دؤلت قورولاراق “پارتی ایله دؤلت بیرلیگی” هیتلئر سیماسیندا اؤزونو ایجتماعیتیه گؤستردی. چوخ کئچمه دن آلمان ایمپئراتورلوغو ساوینما (دیفاع) باخانلیغی و قوشون بیرلیکلری هیتلرین بویوروقلارینی یئرینه یئتیره جکلری اوچون نیظامی آند ایچدیلر.

1934 اونجو ایلین یاییندا اویوملاشماق سورجینده اؤنملی بیرلیکلری آلمان نازیستلری پارتیسی نین اؤرگوت قورولوشونون ایچینه آلماقلا اولدوقجا بؤیوک ایلری له ییش باش وئرمیشدی. گوج واسیطه سی ایله و آزادجاسینا آلمان راسیستلیگینه اویوم ایچینده اولما داورانیشلاری آلمان نازیست تشکیلاتینا کونتورولو توپلومون (جامعه نین) بوتون ساحه لرینده اله کئچیرمه سینه اولاناق یاراتمیشدی. درنکلر و اؤرگوتلرین یانی سیرا آلمان مطبوعاتی، سینمالاری و رادیولاری دا اؤزونو آلمان راسیستلیگینه اویوملاشدیرمیشدی (هماهنگ ائتمیشدی). بو اولاناقلار (ایمکانلار) خالق توپلومونا آلمان راسیستلیگینی آشیلاماق اوچون ایشه آپاریلیردی. آلمان نازیستلری نین اویقونلاشماق علامتلری “قامالی خاچ” ساییلیردی. 1935 اینجی ایل بو علامت آلمان ایمپئراتورلوغونون یوکسک سیمگه سی (علامتی) کیمی قبول اولدو. قامالی خاچی گئییم اویقونلاشماسی “متحد شکل کردن لباس” تعقیب ائدیردی.

اویقونلاشمیش گئییم گئیمک آلمان نازیستلری 1933 اینجی ایل حاکیمیتی اله کئچیرمه لریندن اؤنجه ده آلمان نازیست عوضوولری و بؤلمه لری اؤرنک اولاراق Sturmabteilung و Hitler-Jugend اوچون گره کلی ساییلیردی. 1933 اونجو ایلدن باشلایاراق گئییم اویقونلاشماسی (متحد شکل کردن لباس Gleichtrachten) توپلومون بوتون ساحه لرینی ایچرمگه باشلامیشدیر.

بو گئییملری گئیمکدن بویون قاچیرانلار دوزنسیز (دیسیبلینسیز) دئیه مجازات اولورموشلار. گئییم اویقونلاشماسی ایشلرینه و کونتورولونا Reichszeugmeisterei قورومو باشچیلیق ائدیرمیش. بو قوروم گره کلی تعلیماتلاری یئرینه یئتیرتمک اوچون لازیم اولان تدبیره ال آتیرمیش. بو ایداره درزیلیک (خییاطلیق) و آیری ال ایشلری ایله اوغراشان مسلکچیلره ده ایش گؤرمک اوچون مدرک وئریرمیش (3).

اوسته کی فاکتلاری نظره آلدیقدا ایران ممالیکی محروسه سینده آیدینلاشدیرما ایشی آپارمادان 17 دی 1314 (1935) ایلینده رضاخانین چادور قاچیرما ویا چادیر گؤتورمه “کشف حجاب” مسئله سی بیر چوخلاری نین ایددعا ائتدیکلری کیمی اونون تورکیه سفری (1313) ایله باغلی دئییل (4)، آریا ایرقینی اؤزونه کعبه بیلمیش آلمان فاشیستلری نین اوزانتیسی کیمی قلمه آلینمالدیر. بیلیندیگی کیمی تورکیه ده قادینلار اوچون گئییم آزادلیغی آلمان ناسیونال سوسیالیستلیگیدن ایللر اؤنجه حیاتا کئچمیشدیر. بوگون ده تورکیه ده هر کس ایسته دیگی کیمی گئیینه بیلر. یالنیز لائیکلیک سیستیمی نین قورونماسی اوچون سیاسیلشمیش بورونمه گه حاکیمیت داییره لرینده یول وئریلمیر.

آنجاق ایران ممالیکی محروسه سینده فاشیستلیک مفکوره سینه گلدیکده بو فیکیرلری او زامان آلمان نازی تشکیلاتیندا عوضوو اولموش داوود منشی زاده و بیر نئچه نفر یانچی سی ایرانداکی ایصلاحن آیدین کسیم اوچون سئرویس وئرمگه و فاشیستلیک دوشونجه لرینی یایماغا چالیشیرمیشلار. اوندان یانا دا احمد کسروی یازدیغی کیمی آدولف هیتلری بیر چوخلاری ایرانلی “میر حیدر” آدلاندیریرمیشلار(12). آلمان فاشیستلیگی ایکینجی دونیا ساواشیندا یئنیلدیکدن سونرا داوود منشی زاده ایرانا گله رک “باهماد سوسیالیست ملی کارگران ایران” یا “حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران ایران” (سوکما) آدیندا تشکیلاتین تملینی قویدو (9). یئری گلمیشکن فارس فاشیستلری نین ده سیمگه لری ایله تانیش اولاق(10).

اؤزلرینی “حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران ایران” آدلاندیران بو آخین ایلک اولاراق ایراندا متفق قوشونلاری نین ضیددینه فعالیت ائتمیش. گونئی آذربایجاندا سویوق ساواشین باشلانماسی و متفق گوجلرین ایکیه بؤلونمه سی نتیجه سینده آمریکا بیرلشمیش شتاتلارینا ال آلتی اولموش ایرانداکی فارس حاکیمیتی کئچمیشلری تانینمیش بو فاشیستلر ایله آچیقجا دیل تاپا بیلمه دیگی اوچون سومکانین رهبریتی ایرنی ترک ائده رک اونون یانچیلاری موختلیف آدلار آلتیندا فعالیت ائتمگه باشلادیلار. آنجاق سومکانین تانینمیش رهبریتی ایرانی ترک ائتمک زوروندا قالدی.

بو سومکا آدلی منحوس جریانین اساسنامه سی نین یئنی واریانتی نین بعضی بؤلوملرینی نظردن کئچیرمک پیس اولماز دئیه دوشونوروک، اوخویوروق:
” ۹.سومکا خواستار تشکیل یک اتحادیه ی سیاسی-نظامی میان کشورهای: ایران، ارمنستان، تاجیکستان، هندوستان و یونان است.”(10)
بو اوسته کی گؤروشلری بیر داها پان ایرانیستلرین سروری محسن پژشکپور دا چئنر توپور ائتمگه چالیشمیشدیر، اوخویوروق:
“اهداف کنفدراسیون : خواسته و هدف ما از تشکیل کنفدراسیون ایران ، تاجیکستان و ارمنستان چه می تواند باشد ؟!! … آماج نخستین و آمیغی ما از برپایی کنفدراسیون « ایران بزرگ » پدافند از هستی مندی خود برابر « خطر زرد » می باشد . پس تشکیل کنفدراسیون سه جانبه تنها و تنها یک هدف «خارجی » دارد و آن «پدافند از خود» میباشد. به هر روی باید بپذیریم که ما در این منطقه از آسیا با خطر زرد رو به رو هستیم واین خطر روز به روز بیشتر و سترساتر(محسوس تر) می شود .”(13).

باهماد سوسیالیست ملی کارگران ایران یا “حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران ایران” (سومکا) آدلی فاشیستلیک قوروهون آنتی سامی (ضد سامی) اولدوغونا داییر اوخویوروق:
” ۱۲.سومکا خواستار نابودی ی نشانه های فرهنگ بیابانی ی “سامی ها” از ایران است.
۱۳.سومکا خواستار نابودی ی همه ی اعراب و تازیان در سراسر نجد ایران میباشد.
۱۴.سومکا میگوید همه ی بدبختی ها و مشکلات گذشته و اکنون در صحنه ی جهانی از اهریمنی به نام عرب سرچشمه میگیرد…”(10)
۱۷.سومکا بنیان و ریشه ی ادیان سامی را زیر پرسش میبرد.
۱۸.سومکا اعراب را پست ترین نژاد زمین میداند.”(11)

اوسته کی بؤلوملرده بو قوروهون سامی، عرب و او مملکتلرده ظهور ائتمیش دینلره (او جومله دن یهودیت، مسیحیت و ایسلام دینلرینه) دوشمنلیگی آچیقجا اورتادادیر. گئنه ده اوخویوروق:

” ۱۹.از دید سومکا زردپوست های تاتار.مغول.اوزبک.تورکمن و وابسته های فرهنگی-نژادی ی آنان وهر کس که با آنان احساس نزدیکی کند حق زندگی در فلات ایران را ندارند.
۲۰.سومکا خواستار پالایش نژادی در ایران است.
۲۱.سومکا خواستار اجرای سیاست های «به نژادی» برای نیرومند نگه داشتن نژاد آریایی میباشد.”(11)
اوسته کی پاساژلاردا دا بو قوروهون تورک دوشمنی و نژادپرست اولدوغو گئنه ده اورتادادیر. گئنه ده اوخویوروق:
” ۲۲.سومکا میگوید در ایران هرکسی شایسته ی زناشویی نیست. باید از زادولد عناصر نامطلوب نژادی جلوگیری کرد.
۲۳.سومکا میگوید بیگانگان حق زناشویی با ایرانیان را ندارند… …
۲۵.سومکا در وضع کنونی خشونت علیه بیگانگان را از سوی جوانان اجتناب ناپذیر میداند.”(11)
اوسته کی پاساژدا بو قوروهون داها دا راسیست و اینسان دوشمنی اولدوغو آچیقجا گؤرونمکده دیر. گئنه ده اوخویوروق:
“.. ۲۸.سومکا کشورهایی چون جمهوری آذربایجان .افغانستان.بحرین.ترکمنستان و… را به رسمیت نمی شناسد.
۲۹.سومکا خواستار تثبیت موقعیت ایران در خلیج فارس و احقاق حق ۵۰٪ ایران در دریای مازندران(کاسپین) میباشد.
۳۰.سومکا میگوید دشمنی با ایران و ایرانی در نهاد هر بیگانه یی نهفته است.”(11)
دئمک، آذربایجان میللی مسئله سی آچیسیندان آذربایجان جومهوریتی نی “ایران شمالی، اران” آدلاندیران جریانلار او جومله دن حزب پان ایرانیست و یئنیلیکده گونئی آذربایجانین شهرلرینده بعضی حاکیمیت اورقانلاری طرفیندن اؤزلرینی آذربایجان دوشمنی کیمی قاباغا آپاران ذات عالی لر سومکا “حزب سوسیالیست ملی كارگران ایران” آدلی فاشیست بیر جریانین یانیندا یئر آلمیش گؤرونورلر.
اوسته ایشاره ائتدیگیمیز دک آلمان فاشیستلیگی یئنیلدیکدن سونرا بو جریان حزب پان ایرانیست آدی آلتیندا محسن پژشکپور باشچیلیغی ایله 1947 اینجی ایلی ایران ممالیکی محروسه سینده فعالیت ائتمگه باشلامیش. پان ایرانیست تشکیلاتی میللیتلر مسئله سی اوزره دوشونجه باخیمیندان سومکا تشکیلاتیندان فرقیلنمه سه ده، سیمگه باخیمیندان بیر آز دئییشیکلیک گتیرمه گه چالیمیشدیر.

تاریخی مسئله لری باهانا ائده رک گونون مسئله لرینه دئیینرکن “پان ایرانیست” لرین آذربایجان میللی حرکتی و ایران ممالیکی محروسه سینده تورک کیملیگی علیهینه یئریتمگه چالیشدیقلاری دوشونجه لر اوزرینده دایانماق داها یاخشی اولاردی. پان ایرانیستلرین “فرمان آریا” آدلی سیته لریندن اوخویوروق:
” ما ايراني هستيم . شما نه! ايران! ايران! نباشه سر روي تن من ، گر که بيگانه بشه هموطن من… چنديست توسط عاملان و مزدبگيران بيگانگان و دشمنان ملت ايران هجمه ها و ادعاهاي خنده داري پيرامون اين تارنگار و چند تارنماي ديگر صورت مي گيرد . همانطور كه پيشين نيز بيان داشته ايم اين تارنگار حاصل كار گروهي از ناسيوناليستهاي آذري است كه همچون ساير ايران پرستان درد ميهن دارند و براي سرافرازي ميهن تلاش مي كنند.”(5)

اوسته کی ایفاده لرده کی “ما ایرانی هستیم. نه شما!” ایفاده سی 19 اونجو چاغین سونلاریندان باشلایاراق 20 اینجی چاغین یاریسینا دک داوام ائدن آریانژادپرستلیگینی و “آریا پاراقرافلاری” نی Arierparagraphen خاطیرلادیر. بو پاراقرافلارا اساسن آریا عیرقینا منسوب اولمایانلارین اوتریش و آلمانیادا بیرینجی درجه لی وطنداش کیمی یاشاما حاقلاری یوخوموش:
“آریا پاراقرافلاری بیر تشکیلاتین و یا بیر بؤلگه نین قانونو کیمی ساییلیردی. بو تشکیلات و بؤلگه یه اؤزلرینی منسوب بیلنلر وطنداشلیق حاققینی یالنیز پوپولیست و عیرقچی “آریا” نژادپرستچیلری اوچون قوروماغا چالیشاراق باشقا ائتنوسلاری او جومله دن یهودیت اینانجینا باغلی اولان اینسانلاری و سامی کؤکنللی لری وطنداشلیق حاقیندان فایدالانماقدان محروم ائتمگه چالیشیردیلار. آریا پاراقرافلاری 1885-1945 اینجی ایللره دک آلمانیا و اوتریش توپلوملاری نین قاباریق گؤرونتوسو ساییلیردی”(6).

اوسته کی تابلونو نظره آلارساق کئچمیش یوز ایلده ایران ممالیکی محروسه سینده تورک ائتنوسو علیهینه دیل و مدنیت باخیمیندان اولان آیری سئچگیلیک، اهانت و وحشییت ده آوروپادا مودا اولموش راسیستلیک اساسیندا “باهماد سوسیالیست ملی کارگران ایران” یا “حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران ایران” (سوکما) کیمی فاشیست فارس قوروپلاشماسی واسیطه سی ایله اورتایا آتیلمیشدیر. گؤروندوگو کیمی بو راسیستلر ایران ممالیکی محروسه سینده یالانچی آریا عیرقینا منسوب اولمایانلاری ایران ممالیکی محروسه سی نین وطنداشی بیلمه یه رک آیاقلارینی آوروپاداکی راسیست سلفلری نین یئرینه قویماغا و بیر داها آلمان نازیستلری کیمی اینسانلاری میللی منسوبیتلریندن یانا، قاز اوطاقلاریندا بوغماق و کوره لرده یاندیرماق اوچون فاشیستلیک دوشونجه لرینی توپلوم (جامعه) ایچره یایماغا چالیشیرلار. آنجاق سای باخیمیندان بو فاشیستلیک عمللرینه آشکارجاسینا ناییل اولابیلمه دیکلری اوچون عوامفریبلیک تئزینی ده “ناسیونالیستهای آذری!!” دئیه اؤزلری ایله بیر تله کیمی داشیماغا چالیشاراق دوشونجه و فیکیردن یوخسوللارینی اؤزلری اوچون اویونجاق ائتمگه چالیشیرلار. بو آرادا پیمان پاکمهر، نادر پیمایی، فیروز منصوری و بیر چوخلاری نین آدلارینی سیرالاماق یئرلی اولاردی.

بیلیندیگی کیمی میللت مقوله سی (ناسیونالیستهای آذری!!!) اورتایا قویولدوقدا بیر میللتین دیلی، مدنیتی، گله نک و گؤره نکلری و اونون میللی سرحدلری سرگیلنمیش اولار. آنجاق پان ایرانیست راسیست و فاشیستلرین دوشونجه لرینه گؤز گزدیردیکده آذربایجان دیل و مدنیتیندن هئچ بیر خبر گؤرونمه دیگی نین یانی سیرا یالنیز فارس میللتچیلیگی، فاشیستلیگ بیچیمینده سرگیلنمیش اولور.

بودور، اؤزلرینی ایرانپرست آدلاندیران ایران ممالیکی محروسه سی نین %70 اینسانلاری نین میللی منلیک و کیملیکلرینه خور باخماغا چالیشان فاشیستلرین وطن پرستلیکلری و فاشیستلیکلری!! گئنه ده اوخویوروق:
” … ما جوانان مرزپرگهر يكبار ديگر و با تمامي ي نيرو در برابر همه ي بيگانگان و مزدورانشان - يكايك - فرياد مي زنيم : من يك كوردم ، و يا يك آذري .من يك لر م و يا گيلكي. من يك بلوچم و يا ارمني. من يك تاجيكم و يا افغاني . و در نهايت من يك ايراني ام ولي شما نه. متاسفم ولي شما ايراني نيستيد و اينجا ايران است”(5).

اوسته کی و اونون اوستونده کی پاساژلاردا عوافریبلیک ایفاده لرینی نظردن کئچیردیکده تورک کلمه سیندن پان ایرانیستلرین جین بیسم الله دان قورخدوغو کیمی و یا ایلانین یارپیزدان آجیغی گلدیگی کیمی نیفرتلری اورتایا چیخیر. بو دا اونلارین راسیست اولدوقلاری نین قاباریق گؤرونتولریندن ساییلمالیدیر. دئمک، اؤزلرینی آذری، کورد، لور تانیتماغا چالیشان فارس راسیستلری و اونلارین قویروقلاری نه اوچون ایران ممالیکی محروسه سینده کی %37 اینسانلارین سایینی اولوشلودوران آذربایجانلیلاری (7) و تورکمنلری گؤرمزدن عولمفریبلیک ائتمگه چالیشیرلار؟. بیلیندیگی کیمی مسئله یالنیز نژادپرستلیکله ده بیتجک دئییل، بو فارس ایستعمارچیلیغینی یاشاتماق اوچون اؤنه سورولموش بیر دوشونجه دیر. بو دوشونجه یه اساسن ایران ممالیکی محروسه سی نین %70 نی اولوشدوران باشقا ائتنوسلارین میللی منلیک و کیملیکلری یوخ ائدیلمه لی و اونلاری فارس دیل و مدنیتینده اریدیب میللی ثروتلرینی و یئر آلتی قایناقلارینی فارسلیق چنبرسینده ساخلاماغا داوام ائده رک اویدورما بیر میللت یاراتماق فارس سادیستلری نین سون خولیاوی فیکیرلریدیر.

دئمک، اؤزونو کورد، لور کیمی تقدیم ائدن فارس عوامفریبلری و اونلارین قویروقلاری نه اوچون کورد و لورلارا اؤز آنا دیللرینده یازیب اوخوما ایمکانی نی اسیرگه مه گه چالیشیرلار؟ گئنه ده اوخویوروق:
“آنچه از ديد ما در درجه نخست اهميت قرار دارد اينست كه اينجا ايرانزمين است . در اين كشور براي گسترش و رواج هيچ انديشه ضدايراني جا و مكاني نيست …. پس اين حق را براي خود محفوظ ميداريم كه از ريشه دواندن انديشه ها و ايده هاي كشندگان نيكانمان و خانه خراب كن هايمان جلوگيري كنيم”(5).

گؤروندوگو کیمی فارس ایستعمارچیلیغینی ایرانیت آدی آلتیندا گیزلتمگه چالیشاراق تاریخ بیلینجیندن یوخسول اینسانلاری دا آشیلامیش یالانچی فارسچیلیق تاریخلری ایله اؤزلری ایله ایران ممالیکی محروسه سی نین %70 نین دیل و مدنیتلری علیهینه سفربر ائتمگه چالیشیرلار. دئمک، ایستر “ایران ممالیکی محروسه سی“، ایسترسه ده “ایران زمین” بیر سیاسی جوغرافی بؤلگه اولاراق یالنیز بیر دیل و مدنیته عایید دئییل، اورادا اوچ دیل قوروپونا عایید میللیتلر قونشولوقدا و بعضن ده ایچ ایچه یاشاماقدادیرلار.

بو دیل و مدنیت صاحابلاری اؤز دیل و مدنیتلرینه اؤنم وئردیکلری اوچون اونلاری فارسلیق سیاستینه دوشمن کیمی قلمه آلماق فارس ایستعماری نین چیرکین نیتلریندن حئکایت ائدر. گئنه ده اوخویوروق:
“… با مطالعه اگاهانه تاريخ دريافتيم كه زبان آذربايجان و اران در درازاي تاريخ هيچگاه توركي نبوده است. سد البته كه امروز توركي در آذربايگان رواست ولي اين عينيت نبايستي شوند ذهنيتي هاي مسخره و سادلوحانه گردد. اكنون كه تاريخ را با باريك بيني و بي يكسويگي خوانديم و دانستيم كه نه تركي از ماست و نه ما بخشي از تركها ، بهتر است همگي دست در دست هم براي رهايي از اين بلاي خانمان برانداز گام نهيم“(5).

اوسته گؤروندوگو کیمی تاریخ دئدیکده خاریجی ایستعماری گوجلر واسیطه سی ایله فارسلیق اوچون یؤنتانمیش افسانه لر نظرده توتولور. بو افسانه لره اساسن ایران ممالیکی محروسه سی نین بوگون تخمین اولموش 10000 ایللیک تاریخی نین یالنیز 2500 ایلی فارسلارا عایید ائدیلیگی اوچون (بورادا ایسلامدان سونرا تورکلرین 1000ایللیک دؤولتچیلیک تاریخلری ده، قزنه لی سلاله سیندن- قاجارلار دک- گؤز آردی ائدیلیر.) فارس راسیستلری ده تاریخی افسانه لری چئینر توپور ائتمگه چالیشیرلار. دئمک، تورک دیل و مدنیتی نی ایران ممالیکی محروسه سینده کی آذربایجانلیلارا عایید بیلمه گن ذات عالیلر، نئجه آذربایجانلیلارلا وطنداشلیق ایددعاسی ائده بیلرلر؟

اوسته گؤروندوگو کیمی آذربایجان دیل و مدنیتینی یالنیز فارس راسیستلیگی اوچون دئییل، آذربایجان توپلومو اوچون ده بیر بلا کیمی گؤسترمه گین چیرکین ایفاده لرینی سرگیله میش اولورلار. بیلیندیگی کیمی هر کسین یوغوردو اؤزو اوچون دادلی اولدوغو کیمی آذربایجان دیل و مدنیتی ده آذربایجانلیلار اوچون دادلی و شیریندیر. بو دیل و مدنیت آذربایجان آنلاری نین لایلالاری ایله هر بیر آذربایجانلی نین اورک و کؤنلونو اوخشامیش (نوازیش ائتمیش). آذربایجان دیل و مدنیتینه “اخ، اخی” دئمه گه چالیشانلار اؤز آغیزلارینی اخیلتمیش اولارلار. دئمک، میللی وارلیقلاری “بلای خانمان سوز” دئیه قلمه آلان ذاتلاری هیتلر و موسیلینی گئتدیکلری یوللارین یولچوسو کیمی حئساب ائتمه لی ییک دئیه دوشونمه لی ییک. گئنه ده اوخویوروق:
” به هر روي شما بخواهيد يا نه در مملكت ايران ضوابط و هنجارهاي هماهنگ با پيشينه و فرهنگ و كبود نژادي ملت آن جاري و ساري خواهد بود . و البته كساني كه - به هر دليل - علاقه مندند تا خود را بخشي از كمينه ها ( Minorities) احساس كند مي توانند پيرو هنجارهاي مربوط بان باشد و يا كشور را ترك گويد”(5).

اوسته کی خضبلاتی بو ذاتلارین سلفی ساییلان “محمدرضا آری از مهر” ده اؤز موخالیفلری اوچون چئنر توپور ائتمگه چالیشیردی. آذربایجانلی یوموروغونو قاوزادیقدا بیلینمه دی بو سیچان (محمد رضا آری از مهر) هانکی سیچان دلیگینی ساتین آلاراق آغلایا آغلایا ایتیله رک هانکی جهنمه گئتدیگی ده بللی اولمادی. دئمک، یئری گلدیکده ایران ممالیکی محروسه سینده کی دیل و مدنیتلره خور باخماغا و بو فاشیستلیک تئوریلرینی اورتایا آتماغا چالیشانلار میللیتلرین غضبلریندن هانکی جهنم دره یه گئتدیکلری بللی اولمایاجاقدیر. بو آرادا قویون کیمی باشی کسیلمیش فارس ایجتماعیتی بو فاشیستلرین یئریتدیکلری فاشیستلیکلرین جریمه سینی اؤده میش اولاجاق گؤرونورلر! ایکینجی یازی گئنه پان ایرانیستلر طرفیندن فرمان آریا سیته سینده تورک دیل و مدنیتینی یوخ ائتمک اوچون “راه حل نهایی مسئله” دئیه سرگیلنمیشدیر.

او یازی نین دا بعضی پاساژلارینی اوخوماغا چالیشاق، اوخویوروق:
“… پس جای شگفتی نیست که کمونیستهایی چون زهتابی،براهنی،فرزانه،هیئت،پس از انقلاب و پس از دهه ی نود به یکباره مسلمان شوند و از سبیل مسلمانی بر ناسیونالیسم ما ایلغار برند.”(8).

اوسته گؤروندوگو کیمی مسئله کیمین هانکی مرامدا اولدوغوندان آسیلی دئییل،فارس راسیستلیگینی تنقید آتیشینا توتان آذربایجانلیلار او جومله دن رضا براهنی بیر عؤمور فارس دیل و ادبیاتی اوچون امک قویسالار دا فارس راسیستلری نین غضبینه توش گلرلر. دئمک، فاشیستلیک اوچون اینسانلیق اولگو دئییل، اوزدن ایراق اینک کیمی سوت وئرمک اولگو ساییلار.

بو دا فارس ایستعمارچیلیغی نین تملینی اولوشدورور دئیه دوشونمه لی ییک. گئنه ده اوخویوروق:
“.. هیچگاه کسی نمی اندیشید توده ی مردم آذری با آن وضع به خیابانها بیایند وبدون آنکه خود متوجه باشند دست به اعتراض بزنند.واخواهی از چه کسی و چه چیز حتی خودشان نیز آگاه نبودند.تنها و تنها موج تحریکها و تطمیع ها بود که باعث بروز جریانات قومی دراین خطه شد.آری اکنونهمه تلاشها و هزینه های بدخواهان ایران به ثمر رسید.ویک عده مردم هیجان زده و خشمگین (از چه چیز؟خدا میداند) به خیابانها آورده شدند و نتیجه آن شد که همه میدانیم و دیدیم… .”(8).

گؤروندوگو کیمی فارس راسیستلری و اونلارین قویروقلاری ککلیک کیمی باشلارینی قارا سوخاراق حله ده آذربایجان میللی حرکتی نین ایستکلرینی آذربایجان میللتینده آختارماق و آذربایجان میللتی نین باشیندان یاغلی و کثیف اللرینی چکمک یئرینه آذربایجان خالقینی تحمیق ائتمگه چالیشیرلار. بیلیندیگی کیمی آذربایجان خالقی خورداد آیی نین بیری 1385 ایلینده “هارای هارای من تورکم” و “منیم دیلیم اؤلن دئییل، فارس دیلینه دؤنن دئییل (بونون آیری واریانتی دا وئریلمیشدیر)” سولوغانلاری (شعارلاری) آتماقلا فارس راسیستلیگی آدرئسینه آچیق و آیدین مساژلار گؤندرمیشلر. بو آچیق مساژلاری باشا دوشمک ایستمه گن فارس راسیستلری و اونلارین قویروقلاری فارس میللتی نی دؤرت بیر یاندان احاطه ائتمیش میللی وارلیقلار ایله دوشمن بیچیمینده اوز اوزه قویماق ایسته ییلر دئیه دوشونمه لی ییک.

خورداد آییندا وورولموش ضربه دن هذیان دئمگه باشلایان پان ایرانیستلر بیر پلاتفورم بیچیمینده فیکیرلرینی سرگیله مه گه چالیشمیشلار، اوخویوروق:
“از این پس برهمه گروههاو احزاب ملی بایسته است که به برخی از مسایل توجه بیشتری مبذول دارند:
1- هر چه سریعتر تکلیف خود را با سازمانهای به ظاهر ملی روشن کنند. همکاری های نهضت آزادی (شاخه تبریز)با تجزیه طلبان وبرگزاری نشستهای مشترک با آنان تا پایانه های سال 84 همواره لکه ننگی برکارنامه سرتاپا سیاه نهضتی خواهد بود.
2- حربه سیاسی بخش بزرگی از پان ترکیست ها تبلیغ سیستم اداری فدرال برای ایرانزمین می باشد تا از آن به عنوان سکوی پرتابی برای تجزیه ی کشور استفاده کنند. به یاد داشته باشیم که با پررنگ کردن سیستم غیرمتمرکز کنونی دیگر نیازی سامانه ی ملوک الطوایفی نداریم.پس عدم تمرکز آری ،فدرالیسم نه.
3- بیشترینه ی خانواده ی آذری بایستگی یی به نام آموزش به زبان ترکی برای فرزندان خود حس نمی کنند.وحتی بسیاری از این خانواده ها تا سنین نوجوانی و جوانی با کودکان خود ترکی صحبت نمی کنند.پس آموزش زبان ترکی در مراکز آموزش دولی برای کودکان مطلقا فاقد فایده علمی و اجتماعی است. پذیرش این طرح شوم و شیطانی مقدمه یی خواهد بود برای گسست هویتی نسلهای آینده از سایر همسالان خود در ایران.فرهنگیان ایرانزمین و اصحاب قلم تحت هیچ عنوان و شرایطی نباید زیر بار این دسیسه بروند”(8).

اوسته کی پاساژداکی “ملی” خیطاب ائتدکیلری ایفاده ده فارس راسیستلیک تشکیلاتلاری نظرده توتولور (او جومله دن حزب نژادپرست جبهه میللی فارس، حزب میللت فارس، حزب پرگهر فارس، حزب میللی و مذهبیهای فارس و ساییر فارس ایستعمار تشکیلاتلاری). اوسته کی فیکیرلرین بیر خطر و تکلیف ماهیتی داشیمالارینا باخمایاراق پان ایرانیستلر گیجلدیکلری اوچون ایکینجی تکلیفلرینی اورتایا آتماغا و آلمان نازیستلری کیمی اویوملاشدیرماق پلانی تکلیف ائتمگه چالیشمیشلار، اوخویوروق:

“درهمین راستا و برای حراست از نظم و هماهنگی جامعه ایرانی از دولت انتظار داریم موراد زیر در طرحهای مصوب خود مد نظر قرار دهد که به یقین دلخواه و مطلوب بسیاری از آذربایجانی ها نیز هست و هم اکنون بدون اینکه طرح و اجباری درکار باشد خود بسیاری از این موارد را بکار می بندند:

1- هرگونه گفتار و نوشتار به زبانی غیراز زبان ملی و به زبانهای بیگانه در نشستهای رسمی ،همگانی و چاپاک ها (نشریات) در سرتاسر کشور ممنوع،غیرقانونی و در نتیجه جرم اعلام شود . از مجلس شورای اسلامی نیز انتظار می رود موارد مربوط به این گونه جرایم را تصویب و در قانون مجازات اسلامی بگنجانند.
2- هرگونه گفتگو و دیالوگ در مکانهای آموزشی از دبستان تا دانشگاه به زبانهای بیگانه قدغن شود و دولت تمهیداتی را پیش بینی نماید که در صورت اصرار افراد بویژه جوانان به زبانهای بیگانه بتوان با معرفی کردن آنان به مراکز روان درمانی ومشاوره یی مشکل اجتماعی آنان را حل کرد.
3-دوران پیش دبستانی از یکسال به چند سال واز حالت اختیاری به اجباری درآید.در صورت نیاز از کودکان بالای 5سال تا مدتی بصورت شبانه روزی پذیرایی شود…..”(8).

اوسته گؤروندوگو کیمی فارس فاشیستلری و اونلارین قویروقلاری نین قودورقان بیچیمینده اورتایا آتدیقلاری فیکیرلر یالنیز تورک دیل و مدنیتی نین ایران ممالیکی محروسه سینده گونجللشدیگیندن قورخویا دوشدوکلری نین ایفاده سی کیمی قلمه آلیندیغی نین یانی سیرا، گره کیرسه، داها آرتیق جنایتلره ال آتاجاقلاریندان و آدولف هیتلر کیمی فیکیر یئریتمکلریندن خبر وئریر. بو تکلیفلر آلمان نازیستلری نین اویوملاشدیرماق Gleichschaltung دئدیکلری پلانلاری سرگیله میش اولور (باخ بند 1 و 2). بو تکلیفلره اساسن اینسانلارین آنا دیللری اؤزگه و بیگانه ساییلیر و فارس ایستعمار دیلی خالق ایجتماعیت دیلی کیمی تقدیم اولونور. اوسته لیک آنا دیلیندن فایدالانانلار ایسلام آدی آلتیندا فارس ایستعماری نین داواملی قوربانی اولورلار. بونلارین یانی سیرا اؤز دیللرینده دانیشان آذربایجان گنجلرینه دلی (روانی) آدی وئریله رک اونلاری آلمان نازیستلری یهودلارا “گر کئچی” دئیه اونلاری مجازات ائتدیکلری کیمی فارس سادیستلری و اونلارین قویروقلاری دا آذربایجان گنجلرینی اؤلوم ایله هده قورخو پلانینا معروض قویماق ایسته ییرلر.

یئری گلمیشکن صحیفه نین سونوندا وئردیکلری آچیقلامالاری دا سرگیله مک پیس اولمازدی، اوخویروق:
“توضیحات : - بسیاری از دست گیرشدگان در آشوبهای خردادماه در همان ساعات نخست اذعان داشتند که از کلیت ماجرا بی خبرند و به علت دریافت بسته های سبز هزار تومانی و به تشویق عده یی مرتکب خرابکاری شده اند. - بسیاری از خرابکاران در شهر اردبیل از آنسوی ارس به این سو آورده شده بودند. - در مورد طرح های پیشنهادی اخیر باید گفت اکنون در خیابانهای تبریز و اورمیه و زنجان بویژه در مراکز آموزشی و تفریحی زبان ترکی استفاده نمی شود و مردم وبویژه جوانان خود خواسته به فارسی سخن می گویند. طرح برای موارد استثنایی می باشد”(8).

اوسته کی آچیقلامالار دا، اؤزلوگونده کئچمیش فارس شاهلیق سیستیمی نی خاطیرلاتمانین (ایتتیهاملار آچیسیندان) یانی سیرا ایران ممالیکی محروسه سینی بیر دیل و بیر مدنیتلی گؤسترمگه چالیشیر. دئمک، مسئله بئله دیرسه، فارس فاشیستلری و اونلاری قویروقلاری نه اوچون چوبالاماغا دوشموشلر سورقو و سوآلی دا میللی بیلینجه وارمامیش اینسانلاری دوشوندورمه لیدیر!؟

قایناقلار:

1 ایشیق سؤنمز، فارس عوامفریبلری نین آچماز اولدوقلاری:
[2] http://247surf.net/index.php?q=aHR0cDovL3d3dy5hemVyYmF5Y2Fuc2VzaS5jb20veWF6aWxhci9qdWxpL3Nvbm1lel9mYXJzRXZhbWZpcmlibGl5aS5odG0%3D
1.1 ایشیق سؤنمز، آذربایجان میللی مسئله سی و حزب کمونیست کارگری فارس -3
[3] http://247surf.net/index.php?q=aHR0cDovL3d3dy5zYXR0YXJraGFuLm5ldC9rb21vX2ZhcnMzLmh0bQ%3D%3D
1.2 ایشیق سؤنمز، فارس شوونیسمی و ایستعماری نین کثیف ماهیتی!
[4] http://247surf.net/index.php?q=aHR0cDovL3d3dy5zaGFtc3RhYnJpei5jb20vc29ubWF6LWZhcnMlMjBzLmh0bQ%3D%3D
2 Gleichschaltung: [5] de.wikipedia.o…
3 Trachten und Uniformen: [6] http://247surf.net/index.php?q=aHR0cDovL3d3dy5kaG0uZGUvbGVtby9odG1sL25hemkvYWxsdGFnc2xlYmVuL3RyYWNodGVuL2luZGV4Lmh0bWw%3D
4 خبرگزاری مهر: هدف اصلی “کشف حجاب ” القاء فرهنگ تقلید گرایی بود ؛ به مناسبت 17 دی ماه سالروز کشف حجاب:
[7] mehrnews.ir/fa…
5 پان ایرانیست، فرمان آریا، آریا نژادی برتر است: پیرامون ادعاهای واهی چند سایت بیگانه گرا: ما ایرانی هستیم. شما نه!: [8] farmane-ariya….
6 Arierparagraphen: [9] de.wikipedia.o…
7 Languages of Iran: [10] http://247surf.net/index.php?q=aHR0cDovL3d3dy5ldGhub2xvZ3VlLmNvbS9zaG93X2NvdW50cnkuYXNwP25hbWU9SXJhbg%3D%3D
8 پان ایرانیست، فرمان آریا، آریا نژادی برتر است: راه حل نهایی مسئله:
[8] farmane-ariya….
9 حزب سومکا:
[12] fa.wikipedia.o…
10 جنبش نازیهای ایران، اندیشه سومکا قسمت اول:
[13] neonaziiran.bl…
11 جنبش نازیهای ایران، اندیش سومکا قسمت دوم و پایانی:
[14] neonaziiran.bl…
12 احمد کسروی: سرنوشت ایران چه خواهد شد، تهران.
13 محسن پزشکپور، حزب پان ایرانیست، آریا نژاد برترست، آریا آرمان ما و هدف ماست، مقابله با خطر زرد: [8] farmane-ariya….
* [16] http://247surf.net/index.php?q=aHR0cDovL3d3dy5iYXliYWsuY29tL0JheWJhay8%2FcD0zNTY4

 

آختاریرام

 

بو ماهنینی دوزلی اوغلانین وئبلاقیندان گوتورموشم. گوزل بیر ماهنیدیر.

آختاریرام

 

بیر دنه یار آختاریرام جیسمیمه جان آختاریرام

 

نه گوزل اولسون نه مارال عشقی قانان آختاریرام

 

نازلی نیگار،عشقه دچار،سئوملی یار،مست و خمار

 

بیر منه تای داش ئورگی عشقه سالان آختاریرام

 

مذهبی اسلام اُوزی پاک الگوسو زهرای علی

 

قلبی دنیز گؤزلری اُخ قاشی کامان آختاریرام

 

قدّی یوز آتمیش دان اوجا،لاب دا اوجا یوخ بالاجا

 

بویله موشخصات دا بیر غنچه دهان آختاریرام

 

سوزده شیرین وزنی آریخ همده کی بیر بوللی شولوخ

 

تجروبه سی داغجا ولی یاشدا جاوان آختاریرام

 

دوزلی شیرین چوخ وفالی تورک قیزی دا اولمالی دی

 

قوی کی دییم ساده سینی دورّ زمان آختاریرام

 

شاعیر : وحید شکرزاده

http://www.duzli-oghlan.blogfa.com/post-33.aspx

         Mabas bayrame buton turk mellatlarina kotulo olsen

آي آزادليق!(اوشاق شعري)

آي آزادليق!(اوشاق شعري)

هر يانا كي گئديرم
هريانا كي باش چكيرم
قلميم له
كاغاذلار اوسته
سنين آديني يازيرام
سنين آدينلا هر زامان ياشاياجاغام
سن ياشاسان
منده ياشاياجاغام!
سئوگيلي سؤز!
سن ياشا هر زامان ...
ووروشماقيم،
باغيرماقيم،
چاليشماقيم،
ساواشماقيم،سنين اوچون دور ...
هارايلا
بورو اؤلكه مي!
ياشا...
چوخلو ياشا ...
آي ...
آزادليق!
(آيدين تبريزاوغلو)

 

دنيزه دؤنمك ايسته ييرم!
ماوي آيناسينداسولارين :
بوي وئريب ، گؤرونمك ايسته ييرم!
دنيزه دؤنمك ايسته ييرم!
گمي لر گئدير آيدين اوفوقلره گمي لر گئدير!
گرگين بياض يئلكن لري دولدورماز كدر!
البت عؤمروم گمي لرده بيرگون اولسون نؤبته يئتر.
و مادام كي بير گون اؤلوم مقدر:
من سولاردا باتان بير ايشيق كيمي
سولاردا سؤنمك ايسته ييرم!
دنيزه دؤنمك ايسته ييرم!
دنيزه دؤنمك ايسته ييرم!
( شعر : ناظيم حكمت)

منيم آي غملي ديليم !

منيم آي غملي ديليم !

منيم آي غملي ديليم !

درده بورونموش

سنه چوخ دردلي سؤزوم وار

سنه ايللر بوْيو قان آغلاماغا بيل كي گؤزوم وار

داخي دوستاقلي گؤنول ايچره كؤزوم وار

سن آتامين ديلي‏سن ، هم ده آنامين

ائليمين ، ميللتيمين ، كيمليييمين

بايراغي سَنسَه ن

تؤركلويون شانلي نيشاني

اُولاماز نازلي ديليم من سني آتام

اؤزگه ‏لر ديلينه ، ياد ائللرينه من سني ساتام

سني آلداتماييرام

سني ايچدن سئويره‏ م

سن اگر سولغون اولاسان ، سولاسان

گؤزلريم گؤز ياشيني دالغالارام

ظولمه قارشي آخارام

كؤزه ‏ره ‏ن گؤكسوم اوديله ياخارام

ظولمه سوْن نوقطه‏ سيني قويمالييام

سنه من آند ايچَه ره ‏م

آخي تورك'ون توْرونو

آنا "تومروس " قيزييام

آي منيم غملي ديليم !

درده بورونموش

سنه من آند ايچه ره ‏م

سنه من آند ايچه ره ‏م

 

راضيه كاظمي كراني- قاشقاي يوردو

موغام دشتی

موغام   دشتی

 

سنين عشقين منی گتيردی ديله

نئجه عاشيق اولور بولبولر گوله

حسرت چکديم

سنی سئوديم

کونول وئرديم

بئله بير گوزه له

عشقی تزه له

شئعريله غزه له

کونول وئرديم شئعريله غزه له

اگر مندن آيری گزيب دولانسان

منی اوز قلبينه بيگانه سايسان

آليشارام

اود توتارام

هی يانارام من

اونودا بيلمه ره م من

سنسيز من گولمه رم

کونلومی وئرمرم

هئچ کسه من کونلومی وئرمرم

وطن اوچون بیر شعر

وطن اوچون بیر شعر

 

توپراغیما یازدیغیم شعر

کیپریک وئریر

نفس آلیر

هردن گؤلؤر

هردن آغلاییر

توپراغیما یازدیغیم شعر

وئریلیرسه قاناد توتوب اوچاجاقدیر

زنجیرلری قیراجاقدیر

مزاریمدا یاتاجاقدیر

توپراغیما یازیلان شعر.

لیلا کحالی

 

 

هایانداسان؟

هایانداسان؟

کولدن یانیب دولوبدو اوجاقلار هایانداسان؟

یوخ بیر گولوش سولوبدو دوداقلار هایانداسان؟

 

هر ایل عزیزله دیک آقاجان شعبان اون بئشین

سسلیرله پوفله شمعی اوشاقلار هایانداسان؟

 

هر جومعه گلمیشیک گله سن جمکران یولون

چالدی قابار یولوندا ایاقلار هایانداسان؟

 

سسلیر " نبی " دوزه نمیریک آنجاق اوزاقلیقا

گلسن گلر دوباره قاچاقلار هایانداسان؟

 

بیزده دوزه نمیریک داها آرتیق فراقینا

سیللی له آل قالیبدی یاناقلار هایانداسان؟

*****

زرتشت یاندیران آلاوین ایستیسی گئدیب

کولدن یانیب دولوبدو اوجاقلار هایانداسان؟

غلامرضا رزمی                      www.rezarazmi.blogfa.com

ياشادا گرك

ياشادا گرك

 

اينسانليق ائله مك چتين دن چتين

محبت گؤزلري  ياشادا گرك

اينسانسان ، گل اونوت كدري غمي

ياشاماق ايسته ين ياشادا گرك

 

گوللرين نازيني تيكانلار چكر

ايتيرن گؤزلرين يوللارا تيكر

آيريليق سا اوستوموزه تئز چؤكر

ياشاماق ايسته ين ياشادا گرك

 

محبتين نه ايلكي وار نه سونو

محبت دير آدي ، دئييشسه دونو

نادان آيدين دوشوننمز هئچ اونو

ياشاماق ايسته ين ياشادا گرك

 

بابك گليب بو دونيادا گئده جك

اونو سئون يوللار قان ياش تؤكه جك !

بلكه بير گون يئنه بيري دئيه جك :

ياشاماق ايسته ين ياشادا گرك ...

 

http://sevdun.blogfa.com

يالان دنيا

يالان دنيا

 

سنين بهــره ن يئين كــيم ديــر ؟
كيمينكي سن ؟ ييه ن كيم دير ؟
سنه دوغـري دئيه ن كــيم ديـر ؟

يـــالان دنيــــا ، يــــالان دنيـــا

...
ســني فــــــــــــرزانه لــر آتـــدي
قــاپيب ، ديــــوانه لـــر تــوتــدي
كــيمي آلدي ، كــيمي ســاتدي
ســــاتـــان دنيــــــا ، آلان دنيــــا

...
آتـــــي ازل داغـــا ســالــديـــق
يــورولــدوقجا ، دالــي قــالـديق
آتـــــي ســـاتديق اولاغ آلـــــديق
يه هــــر اولـــدي ، پـــالان دنيـا

...
بيري آيــنا ، بيـــري پــــاس ديـــر
بيري آيــدين ، بيري كــاس ديـر
گئجه طوي دير ، سحر ياس ديــر
گــول آچــديقدا ، ســولان دنيـــا
...

ايـــگيت لـــرين باشــين يئيه
قــوجــالار بـــوز بــاشين يئيه ن
قــــبير لــرين داشـــين يــئيه ن
ئــــــوزو يـــئنه قــــــــالان دنيــــا
...

نـه قاندين ، كيم گول اكـن ديــر
كــيم قيليج تك قان توكن ديـــر ؟
تـــيمور هـــله كـــوره كــن ديــر
چــــنگيز جــــانين ، آلان دنيــــا
...

يـــامـــان قــورقــو ييغيلايــديــن
طـــــــوفانـــلاردا بوغـــولايديــــن
نـــولـــيدي بير داغــــيلايـــديـن
بيــــزي درده ســــــــالان دنيـــا
...

چـاتيپ ، سندن كوچن كئچدي
اجــل جامين ، ايچه ن كئچــدي
اولان اولــدي ، كـئچن كــئچدي
نــــه ايســــتيرديــن اولان دنيـــا
...

بــوغـــلايدين ، دوغــات يـــئرده
دوغـــوب خـــلقي بـــوغان يئرده
اوغـــول نعشين اوغــــان يئرده
آنـــا زولفـــــين يـــــولان دنيـــــا
...

قـــازانيب هـــي تــالانيب سا
قـــالانيب هـــي جالانيب سـان
ازلـــدن چـــالـــخالانيب سان
يــــــئنه ده چــــــالخـــالان دنيـــا
...

ننه قــــارني ، ايــلك بئشيگون
قـــبرستانليق ،سـون دئشيگون
نــه ايچـــه ريــن نـــه ائشيگون
قــــارانلـــيق بيـــر دالان دنيــــا
...

ســـني بـــايقوشلار آلقشـــلار
ده لـــي ، ويـــرانه ني خوشلار
دولان عقـــله ، ســـني بوشـلار
ايچي بوشـــــــلا ، دولان دنيـــا
...

ســــنه قـــارونـــلار آللانـــــدي
قـــيزيـلدان تـــللي قــــــالاندي
بـــاتيب ظلماتـــه قـــويلانـــدي
اولـــوب تــــللي تـــــالان دنيـــــا

...
اوجـاق ايــكن سـونونموشسن
چــاناق ايــكن چـونونموشسن
نه پيس قاري ننه ايمش ســن
ناغــــيل يـــالان پــــالان دنيــــا
يـــالان دنيــــا ، يــــالان دنيـــا

یول وئرین

 

یول وئرین

 

یول وئرین یار یوردونا ، هیجران گؤلوندن گلمیشم

بیر دنیز مجنونویام ، نیسگیل گؤلوندن گلمیشم

قلبیم ایستیر گؤزلریمدن ، یول سالا یار یوردونا

باش جنون فئیضیله ، ایستیر اوز قویا یار یوردونا

عشقه یورد اولموش جانیمدا ، دؤزمه گه یئر قالمییب

بویلانیر جان جیسم ایچیندن یئتسین ایلقار یوردونا

قورتاریب تورپاق بویاقلی قایدالاردان قامتیم

یول توتوب روحوم بدندن چاتسین اسرار یوردونا

یول وئرین یار یوردونا هیجران چؤلوندن گلمیشم

بیر دنیز مجنونویام ، نیسگیل گؤلوندن گلمیشم

اولموشام جان خسته سی جانانین آخدارماقدایام

درده چولقانمیش غمین درمانین آختارماقدایام

چاتمیشام گیزلین دیلک جان چیگنینه یوللا نمیشام

بیر جانیم وار مسلخ قربانین آختارماقدایام

من دلی ، منطق اوشاق ، سایسیز دیلک لر داش کیمی

قصد جولان ائتمیشیک ، مئیدانین آختارماقدایام

یوردونا وارماقدایام ، هیجران چؤلوندن گلمیشم

بیر دنیز مجنونویام ، نیسگیل گؤلوندن گلمیشم

 

حمیده رئیس زاده (سحر )

نه ائركن سنه دن دوشدو

نه ائركن سنه دن دوشدو،
نييه دوشدو، نه دن دوشدو؟
بئينيم مي قووخ دن دوشدو؟
آغارما، ساچيم، آغارما.

آرزو سونسوز، عؤمور ياري ...
آرتدي آلنين قيريشلاري،
سنده اينصاف اولسون باري،
آغارما، ساچيم، آغارما.

مني غمگين گؤرسه اگر،
دوشمن گولر، دوست غم يئيه ر،
قيزلار باخيب (دايي) دئيير،
آغارما، ساچيم، آغارما.

داشدير قلبين، داشدير جانين،
يوخدور دويغون، يوخدور قانين،
هله گنجم ، سن ويجدانين،
آغارما، ساچيم،آغارما.

عؤمور گئچر، يامان گئچير،
قلبيمدن قارا قان گئچير،
داها گؤزللر يان گئچير،
آغارما، ساچيم، آغارما.

هله سسيم اوجالماييب،
ائل گوجوندن گوج آلماييب،
هله اورك قوجالماييب،
آغارما، ساچيم، آغارما.

ايلهام آدلي شهپريم وار،
يول اوستده يم، سفريم وار،
يازيلماميش اثريم وار،
آغارما، ساچيم، آغارما.
( شعر: ممد آراز)

یئنی دن بیر هاوا چال

یئنی دن بیر هاوا چال

سنی ((تارین)) آی عاشیق ؟پاسلی سا زین تاقچادان ائندیر!

کوینگیندن چیخاریب شوقیله باس باغرینا.دیندیر!

بیزه بیر تازه ناغیل.بیرتازا سوز سوله بوسازدا

آشیقا عاشیق اولان ائللرینی بیر جه سئویندیر!

شاققالاکوهنه ناغیللاردااولان اژدهانی

بیر ائیچیم وئر مگه سو مینلر یله جان آلانی!

نه زامان دئو جانینی ساخلایاجاقدیر شوشه ده!

ال اوزالت شیشه نی سال!

نعره تب.جامینی سیندیر!جانین آل!

یئنی دن بیر هاوا چال!

داش هاواسی

قیش هاواسی

ایکی قارداش هاواسی

آندلی یوداش هاواسی

ائله وور زخمه نی.سیمدن قور آتیلسین آلوواولسون

علمه شوعله یاییلسین

بوقورومو شلار آلیشسین

لئهی قالخسین.سوبولانسین

اودیله های ــکو ی اوجالسین

هاردا کار واردی ائشیتسین

نه کی لال وارسا دانیشسین

یئنی دن بیر هاوا چال !

یئنی دن بیر هاوا چال !

یادا خاطیرده دیریلت

اونو دولموش.آیاق آلتیندا از یلمیش تاریخینی

بیرده تاریخده کی داستانلارا جان وئر!

جانی وار بیر جه تکان وئر

بیزه چال آرزی گونوندن!

بیر او گوندن کی

چنلی بئلده آلاچیقلار قورولا.توفان اولا

چای.بولاغ طوغیان ائدیب چیمخیرالا.قایناشالار

اولکه دن یاد باغینا آخدیغی آرخلار قان اولا

اوبا ــ اویماق تیکیله . کیشنه یه آتلار

اوینایا گویده قیلینجلار

سیلدیریم.داش قایا آت چاپماغا بیر جولان اولا

گوجلو. قور خماز دلیلر ییغناغی بیر میدان اولا

((بللی احمد)) ئه ((دمیر چی اوغلو)) لار((ایواز بانی)) لار.

هم ده ((نیگار)) لار

((قوچ کوراوغلو))یلا چادیرا ییغیشان دووران اولا.

تولکو.چاققال یئرینه قافلان اولا

آصلان اولا

اوندا ظولمتده گونش پارلایاجاق.نور ساچاجاق

مرد.نامرد سئچیلیب اوندا سیناقدان چیخاجاق

اوندا قور خاق قاچاجاق

استادطهماسب پور  شهرک

*

آیریلیق چاغیندا گولور گوزلرین

 

بیلیرسن قورتولور یاخان الیمدن

 

ایندی کی گئدیرسن سوزوم یوخدی گئت

 

آللاها تاپشیردیم چئخماز دیلیمدن

*

آیریلیق چاغیندا اللرین دئییر

 

داها سالماگینان قولون قولوما

 

سنلن منیم سویوم گئتمیر بیر آرخا

 

سن گئت اوز یولونا من اوز یولوما

*

من ازل گوروشده بونو دوشوندوم

 

اللرین الیمده قالمایاجاقدیر

 

گوزلرین دئدیلر سنده اولان عشق

 

کولگه سین باشیما سالمایاجاقدیر

*

دئییردین سنله من تای توش دگیلیق

 

اوزونده بیلیردین چوخودوم سنه

 

دیلین دوتولموشدی سوز تاپانمادین

 

نصرتین شعرینی اوخودوم سنه

*

" گئتمک ایسته ییرسن نه دانئش نه دین

 

یوخ اول اوزاقلار تک دوماندا چن ده

 

نه ییمی سئومیشدین دئییه بیلمه دین

 

ایندی سه یوز عاییب گورورسن من ده"

*

پاییز آخشامیدیر چنلی بیر یولی

 

سن گئدیردین منی قَهَر بوغوردی

 

منیم اولموش عشقیم سنین هوسین

 

اوره گینده آیری سئوگی دوغوردی

*

بیلمیرم بو قوشلار نه دئییر منه

 

آنجاق بیلیرم کی اوچوب گئدیبسن

 

من بیر دوشرگه یدیم سنین یولوندا

 

بیر گون قوناقیدین کوچوب گئدیبسن

*

من دردیمی دئدیم کوچن قوشلارا

 

اولار بو سوزلری سنه یئتیرسین

 

هله ده قاییدسان گوزوم اوسته سن

 

بلکه سونکی بارا بره بیتیرسین

*

آما منیم چارام آغلاماق دگیل

 

ایندی آییلمیشام تاپارام سنی

 

آی منیم هجریم قوچاق نبی تک

 

ائللر آراسیندا قاپارام سنی

*

خان چوبان دگیلم دوشم چوللره

 

قویمارام کوهنه لده زامان یارامی

 

آند اولسون آنامدان امدیگیم سوته

 

آلارام سئللردن بیر گون سارامی

 

 

http://korpu.mihanblog.com/Cat/post-35.aspx

 

گیزله نیب

گیزله نیب

اوره ییمده نئچه - نئچه

یاس قارییب ، وای گیزله نیب.

هیمه بنددی گؤزلریمده ،

نئچه چئشمه ، چای گیزله نیب.

اوره ییمی کیمه آچیم ؟

درد الیندن هارا قاچیم ؟

دومان قویمور ایشیق یاچیم

بولودومدا آی گیزله نیب .

داغلار آلتدا نه لر یاتیر ،

یاتیر ، داغ - دره لر یاتیر .

ایچیمده نه ره لر یاتیر ،

روحومدا هارای یاتیر.

 

زلیم خان یعقوب

turku mahv eda bilarsan amma maglub eda

bilmazsan

napelon bonapar

Anneler günün kutlu olsun

          آنا لار گونو بوتون آنالارا و بوتون گلجك آنالارا يعني گنج كادينلارا مبارك اولسون

Anneler günün kutlu olsun ANNEM! Her zaman söylemesem de seni çok sevdiğimi bir tek sen biliyorsun.

 

Seni bir gün değil her canım yandığında, başım sıkıştığında seni çağırıyorum. Sesimi duyan tek insan sensin. Anneler günün kutlu olsun ANNECİĞİM.

 

Sana binlerce kez teşekkür etsem azdır. Sen benim hayat ışığımsın.Annemsin. Varlığımın tek nedeni.. Anneler günün kutlu olsun.

 

Dün, bugün ve yarın..daima seni sevdim, hep seveceğim. Bizimki bitimsiz, tanrısal bir sevgi.. Anneciğim anneler günün kutlu olsun.

 

Karşılıksız tek sevgi ananın çocuğuna duyduğu sevgidir. Ben kendi çocuklarımda senin sevgini buldum. Ve seni ne çok sevdiğimi bir daha anladım . İyi ki seninle varım annem. Ellerinden öperim.

 

Benim bitanecik tatlı annem, senin çocuğun olduğum için her zaman gurur duydum. Ellerinden öperim.

 

Sabırlısın, sıcaksın, şefkatlisin, koruyucumsun, bağışlayansın.. Annemsin. Seni çok seviyorum.

 

Sınırsız bir sevgi, anlatılmaz bir sevgiyle beni seven annem, sana layık olmak için yaşıyorum. Anneler günün kutlu olsun.

 

Annem senin sevgin dünyamı ısıtan tek güneştir. Hiç ışığın eksilmeyecek biliyorum. Varlığınla mutluyum. Anneler günün kutlu olsun sevgili annem.

 

Her şeye değer senin sonsuz sevgin.. Annem annem.. Seni çok arıyorum.. Çok özledim. Anneler günün kutlu olsun biricik meleğim.

 

Annelerdir bütün çocukları sevindiren... Güneş yüzlü annem, ellerinden öperim.

 

MESAFELER UZAK OLSA DA YüREĞiM HEP SENiNLE CANIM ANNEM... ANNELER GüNüN KUTLU OLSUN!

 

YÜREĞiNDEKi SINIRSIZ SEVGi VE SABIR iCiN ÇOK TEŞEKKÜRLER CANIM ANNECiĞiM... ANNELER GüNüN KUTLU OLSUN!

 

FEDAKARLIK, SEVGi, SABIR VE GÜZELLiK NE DEMEK TARiF ET DERLERSE; ANNEM DERDiM

 

KELIMELERLE ANLATILAMAYAN FEDAKARLIK VE KARSILIKSIZ SEVGIYI, TARIF ET DESEN BANA HERHALDE SADECE "ANNE" DERDIM..ANNELER GUNUN KUTLU OLSUN

 

BIR GÜNÜMDE DEGIL HER GÜNÜMDESIN. HER GÜN HER SANIYE BENIMLESIN. HER ZAMAN BANA DESTEK OLDUN. SEN BENIM ICIN COK ÖZELSIN. ANNELER GÜNÜN KUTLU OLSUN

 

SEVGILI ANNECIGIM, BIRGÜN UMARIM BANA GÖSTERDIGIN SEVGI VE SABRI SANA GÖSTEREBILME SANSIM OLUR…ANNELER GÜNÜN KUTLU OLSUN

 

BENIM ICIN HERSEYE KATLANAN, HER ZAMAN YANIMDA OLAN, DEGERI BICILEMEYEN DÜNYANIN EN GÜZEL ANNESINE … ANNELER GÜNÜN KUTLU OLSUN

 

ANNE SENI SEVIYORUM…BELKI SEVGIMI HER ZAMAN GÖSTEREMIYOR OLABILIRIM AMA SEN BUNU DAIMA BILIYORSUN…ANNELER GÜNÜN KUTLU OLSUN

 

DÜN SANA KIZDIKLARIMI BUGUN BEN YAPIYORUM ANNE. CÜNKÜ ASLINDA SENIN KÜCÜK BIR KOPYANIM. UMARIM SENIN KADAR SEVGI DOLU OLURUM

 

MEGER DILIMDEKI VE BEYNIMDEKI EN GÜZEL KELIME SENIN ADINMIS. SANA HER SESLENISIMDE YA ACIM DINMIYOR YADA SEVGIM COSUYOR...ANNELER GÜNÜN KUTLU OLSUN

 

EGER BANA GÖZLERINLE DEGIL DE KALBINLE BAKMIS OLSAYDIN, SENI NE KADAR SEVDIGIMI COK IYI ANLARDIN...ANNELER GÜNÜN KUTLU OLSUN

 

ANNECIGIM, BIR GÜNÜMDE DEGIL HER GÜNÜMDESIN. ANNEM OLMAN DÜNYADAKI EN BÜYÜK SANSIM,IYIKI VARSIN.SENI COK SEVIYORUM ANNEM

 

SEN HAYATIMIN KUTUP YILDIZI OLDUN. NEREYE GIDERSEM GIDEYIM ISIGININ ALDTINDA SEVGINLE UYUDUM. DOGRU YOLU BULDUM.SENI SEVIYORUM ANNEM

 

BU DÜNYADAKI EN GÜVENLI SIGINAGIM SENIN KUCAGIN.BENIM ANNEM OLMAN BU DÜNYADAKI EN BÜYÜK SANSIM. SENI SEVIYORUM ANNEM

 

ANNECIGIM SENI BEN CICEKLERDEN YEMISTEN VE KLASIK DORTLÜKLERDE ANLATILDIGINDAN DAHA COK FAZLA SEVERIM,SENI COOK SEVERIM

 

 

 

www.GuLSehri.com

 

بابك و آذربايجان

بابك و آذربايجان

 بابك و آلدونلار حركاتي دؤورو، آذربايجان تاريخينين اَن پارلاق مبارزه و قهرمانليق صحيفه سي ساييلير. لاكين آذربايجان تاريخينين بو دؤورو ده غرضلي فارس و عرب تاريخچي لرينين بير سيرا تحريف و اويدورمالارينا معروض قالميشدير. آپاريلان تحريفلرين بير حيصه سي عرب خلافتينين ايدئولوگيياسي ايله باغلي دير. بئله كي, بابك و آلدونلارين مسلمان اولمالارينا اعتراف ائتمه لرينه باخماياراق اونلاري خرمدين, كافر، مزدكي، آتش پرست و ساير آدلانديريبلار. بو ايسه خلافتين كؤنوللو اسلام فدائيلريني محاربه يه جلب ائتمك مقصدي گودموشدور. ايرانچي قوه لر ده اؤز منافعلري استقامتينده تحريفلره يول وئرميشلر. اونلار اؤز غرضلي مقصدلري اوچون هئچ بير فاكت و اساس اولمادان آذربايجان اهاليسي و بابكين فارس كؤكلو، حتي, مزدكي اولمالاريني ادعا ائديرلر. لاكين موجود فاكتلار هر ايكي غرضلي و يانليش وئرسياني رد ائدير. تدقيقاتچيلارين او جمله دن ائدوين م. رايتين قناعتينجه 9-جو عصرين اورتالاريندا آذربايجان و ايرانين شماليندا مانيليك و مزدكيليگي يايان شخصين اولماسينا داير هئچ بير فاكت و سند مؤوجود دگيلدير.1

فارس شووونيستلرينين ايره لي سوردويو يانليش وئرسياني ايسه رد ائتمه يه آذربايجان اهاليسي نين سوْي كؤكونه دقت يئتيرمك كيفايت ائدر. اونا گؤره ده مسئله يه هر طرفلي آيدينليق گتيرمك مقصدي ايله اولجه بابكدن قاباق و بابك دؤورو آذربايجان خالقينين ائتنيك منسوبيتي و سوْيكؤكونو آراشديرماغا مجبور اولدوق.

ايستر قديم شومر، آككاد، آسسور، اورارتو ميخي يازيلاريندا، ايستر آنتيك دؤور منبعلرينده و ايسترسه اسلام و عرب منبعلرينده قديم دؤورلردن توركلرين آذربايجاندا ياشاماسينا داير چوخلو فاكتلار مؤوجوددور.

آراز اوغلو « مختصر آذربايجان تاريخي » آدلي اثرينده آككاد و شومئر منبع لرينه اساسلاناراق يازير: « آذربايجان تورپاقلاريندا تورك حاكميتي ميلاددان قاباق 4000 ايل اوللره گئديب چيخير. بو منبع لرده خصوصي ايله آراتتاليلار, قوُتلار ( قوتي لر), لوللوبيلر و هورريلر حاققيندا معلومات وئريلير.»2

« آسسور و اورارتو منبع لري ميلاددان قاباق 14- نجو يوزايلليكدن يئنه ميلاددان قاباق بيرينجي مين ايللييين اوللرينه كيمي آذربايجاندا « توُروك » و يا « توُروكي » لرين آديني چكير. ز. يامپوْلسكي بو سندلره اساسلانيب بيلديرير كي, آذربايجاندا, اورمو گؤلو اطرافيندا ميلاددان قاباق 14- نجو يوز ايلليكده يعني 3500 ايل قاباق توركلر ياشاميشلار.»3

فريدون آغاسي اوغلو « آذر خالقي» آدلي اثرينده آسسور منبع لرينه اشاره ائده رك قديم آذربايجان اراضيسينده آس ,آز ,آذاري ائتنونيم و توپونيملرينين اولدوغونو سؤيله يير. او, همين تورك بويلارينين آدينين مختليف تورك آبيده لرينده چكيلدييينه اشاره ائده رك آذربايجاندا توركلرين قديم دؤورلردن ياشاماسيني ثبوت ائدير.4

فريدون آغاسي اوغلو ائله جه ده قديم دؤور آسسور, اورارتو و آككاد ميخي يازيلارينا اساسلاناراق آذربايجاندا كوُمان, قاشقاي, توروك, سوبار, سو، زنگي و ساير تورك ديللي طايفالارين ياشاماسيني ثبوت ائدير.

هئرودوت ايسه 2500 ايل قاباق آراز چايي اطرافيندا تورك طايفالارينين اولماسينا اشاره ائدير.5

اسلام دؤورونه عايد عرب, فارس قايناقلاريندا دا آذربايجانين توركلرين اؤلكه سي اولماسينا داير چوخلو معلوماتلار مؤوجوددور.

طبري اؤز تاريخ اثرينده اسلامدان قاباق آذربايجاندا توركلرين وارليغيني قيد ائدير. هشام ابن كلبي نين فيكرينجه, رائش ابن قيص ابن صبا ... يمنين پادشاهي ايدي و اونون پادشاهليغي منوچهر دؤورونه تصادف ائديردي. اونون سركرده لرينين دوستلاريندان بيري شمربن عطاف آذربايجاندا توركلره يوروش ائتدي. يوروشده هر ايكي طرفدن چوخلو اؤلن و اسير دوشن اولدو. او باشينا گلنلري داش كيتابه يه يازديردي. بو داش عابيده آذربايجان اؤلكه سينده مشهوردور.6

حمزه اصفهاني ( هجري 270 – نجي ايل ) ده « پيغمبرلر و شاهلار تاريخي » آدلانان اثرينين 131 – نجي صحيفه سينده رائش ين آذربايجاندا توركلرله دؤيوشونه اشاره ائدير.7

محمد عوفي ايسه « جوامع الحكايات و لوامع الروايات » آدلي اثرينده عمربن عبدالعزيز ين خلافتيندن ( هجري قمري 99 – 101-نجي ايللر) دانيشاركن همين دؤورده 20 مين آذربايجان توركونون عصياني و اونلارين دؤرد مين عرب قوشونو ايله دؤيوشمه سيندن صحبت آچير.8

ابو علي محمد بلعمي ده يازير: « ... آذربايجانا داخيل اولدو. بو يورد توركلرين الينده ايدي, اونلاري مغلوب ائتدي .9

خليفه معاويه, عبيددن سوروشور: « تورك و آذربايجان ندير؟ عبيد جاواب وئرير : - اي امير المومنين, بونلارين هر ايكيسي اونلارين ( توركلرين ) اؤلكه سيدير».10

بوندان باشقا دؤرد مين آذربايجان توركو ساساني قوشونوندا مؤوجود ايدي و قادسيه دؤيوشونده ساساني باش كومانداني رستم فرخزاد اؤلدوكدن سونرا مسلمانلارين باش كومانداني سعد ابن وقاصلا صلح باغلاديلار.لاكين اونلارين آذربايجانا قاييتماغا اوزلري اولمادي، اطرافدا، او جمله دن كوفه ده مسكونلاشيب حضرت علي خاندانينين مهربانليغي نتيجه سينده مسلمان اولوب الحمرا (آلدونلار) آدلانديلار. آلدونلارهله حضرت علي نين دؤرونده مختليف محاربه لرده اشتراك ائتديلر. كربلا فاجعه سينده ايسه اونلارين 10-12 نفري اشتراك ائتميشدير. امام حسين ين قتله يئتيريلمه سيندن سونرا انتقام آلماق مقصدي ايله آذربايجان آلدونلاري « مختار ابن عبيد ثقفي نين عصيانينا قوشولدولار. آذربايجان توركجه سي ايسه مختارين قوشونوندا حاكيم ديل ايدي. «اخبار الطول» اثرينين مؤلفي ابوحنيفه دينوري، شام اوردسوندان مختارين اوردوسونا سيْغينميش امير ابن حبابين ديليندن يازير، امير ابن حباب مختارين اوردوسونون سركرده لريندن اولان ابراهيم ابن مالك اشترله گؤروشده اونا دئدي : « سنين قوْشونونا قاتيلاندان قصه م آرتيب. اونا گؤره كي، عربجه دانيشيق ائشيتميرم».11

بو فاكتلاردان گؤروندويو كيمي بابك و آلدونلار حركاتيندان يوزلر و مينلر ايل قاباق ائله جه ده همين دؤورده آذربايجاندا توركلر ياشاييرديلار. ايندي ايسه خرمدينلر و اونلارين ديني و ميللي منسوبيتي حاقيندا قيسا معلومات:

منبع لرين معلوماتينا گؤره خرميلرين عربلره قارشي آزادليق مبارزه سي 61 ايل داوام ائتميشدير. اونون دا اوچده ايكي حيصه سيني بابكه قده ركي دؤور تشكيل ائديركي، اونون دا چوخ حيصه سينه جاويدان رهبر ليك ائتميشدي.12

لاكين قيدائتمك لازيمديركي، آدي چكيلن همين آذربايجانين بو توركلري اؤزلرينه خرمدين دئميرديلر. خرمدين آدلي دين ده مؤوجود اولما ميشدير. رسول رضوي اوْ دؤورده ياشايان شهرستاني و باشقا مؤلفلرين مختليف كؤكلو فرقه لره خرمي آدي وئرمه لري مسئله سيني تدقيق ائدرك، بئله نتيجه يه گلميشديركي، عباسي خلافتينه قارشي چيخان هر گروپ خلافت طرفيندن خرمييه آدلانديريليب. خلافتين « خرمي» آديندان آنجاق اورتاق اينامي وارايدي. بئله كي خرمي دن مقصد « اباحيه » يعني حرام اولان هر شئيي حلال سايماق دئمك ايدي. بئله ليكله خلافت مخاليف گروپلاري كافر و مجوسي كيمي تقديم ائديب قانلاريني تؤكمه يي حلال اعلان ائديردي.13

ده يرلي عاليم حسين فيض الهي وحيد «عربلرين 1200 ايل سونرا بابك حاققيندا اعترافلاري» عنوانلي مقاله سينده لبنانلي، الخضري نين « الدوله العباسيه ، محاضرات في تاريخ اومم الاسلاميه» آدلي اثرينده بابك و طرفدارلارينين خرميه يوخ، شيعه حرمي اولمالاريني قيد ائتمه سيني گؤسترير: « ايكينجي قيسم حرميه، بابكه منسوبدوركي، اونلار اؤز رهبرينه بابك حرمي دئييرديلر. حرمي ايسه مذهب لرينده قتل، تجاوز، محاربه، دوْغراما حرام ساييلان شخص لره دئييليردي. ابن نديم «الفهرست» اثرينده بو مسئله يه اشاره ائدرك گؤستريركي، اونلارين حرمييه آدلانماسي اوْرادان معلوم اولور».14 بو شيعه فرقه سينده باريش و صلح اهميتي كسب ائديردي. لاكين اونلار عرب استعلاسي ،عرب اشغالي و ظلمو ايله محاربه آپارماق مجبوريتينده ايديلر. چونكي آذربايجان عربلر طرفيندن اشغال ائديلندن سونرا مسلمانليغي قبول ائدن هر شخص بئله، آذربايجانا گلميش عربلر قده ر حقوقا ماليك دگيلديرلر. بني اميه دؤورونده « مسلمانليغي تزه قبول ائتميش غيري عرب، عربلره باغلي بنده و يا مولا اولمالي ايدي. مولا، قولدان بير آز، آرتيق حقوقا ماليك ايدي.»15 خارجي قوه لرين آذربايجاندا اؤزباشيناليغينا سون قويماق اوچون آذربايجاندا آلدونلارين مبارزه سي باشلاندي.

مسلمان شيعه لره قاطي دوشمن موقعينده دايانان « سيرالملوك » و يا « سياستنامه » اثرينين مؤلفي خواجه نظام الملك طوسي, باطنيلره تام نفرتله بوتون شيعه لري اتهام ائده رك گؤسترير كي, خرمدينلر عصيان ائدنده باطنيلر اونلارا بيرلشيب اونلاري گوجلنديرميش، باطنيلر ايسه عصيان ائدنده خرمدينلر اونلارا بيلشيب هم مادي هم ده جانلي قوه ايله اونلاري گوجلنديرميش و هر ايكي مذهبين كؤكو بيردير.16

مسعودي، بابكين اسلامي قبول ائتمه سي، آدينين ايسه حسن اولماسيني قيد ائدير.17

ابن حوقل « صوره الارض » آدلي اثرينده يازير : خرميه بابكين طرفدارلاريدير و قرآن اوخويارلار. ائله جه ده اصطخري يازير كي, خرمدينلر مسجدلرينده قرآن اوخوريارلار.18

« الفرق بين الفرق» اثرينين مؤلفي ابو منصور بغدادي اعتراف ائتمه يه مجبور اولاراق يازير كي, بابك خرمي اؤز اراضيلرينده اولان مسلمانلاري ديني وظيفه لريني يئرينه يئتيرمكدن چكينديرمير، حتي اونلارا مسجد تيكمكده يارديم ائديردي.19

ياقوت حموي « معجم البلدان » اثرينده يازير : « بذ شهري همين شهردير كي , بابك اورادا عصيان ائتدي و اورادا اهالي مهدي نين ظهورونو گؤزله يير.20

« مروج الذهب » اثرينين مؤلفي مسعودي، بابكين معتصم طرفيندن اؤلدورولمه سي بؤلومونده يازير : « بابكين اؤز آدي حسن ايدي ... قارداشينين آدي عبداله» .21 عموميتله بابك و آلدونلاردا شخص آدلاري مسلمان و تورك اولدوقلاري اوچون عربجه و يا توركجه اولموشدور.

حسن ( بابك ) اردبيل ياخينليغيندا يئرلشن « بلال آوا » كندينده دونيايا گؤز آچميشدي. گنج ياشلاريندا آلدونلارين رهبري جاويدانين، اؤلوموندن سونرا، ائل طرفيندن « باي بك» رتبه سينه چاتميش و آلدونلارا رهبرليك ائتميشدير.22

بابكين بؤيوك حؤرمته ماليك اولان سركرده لريندن بيري ترخان ( تاري خان – تاركان , توركلرده تيتوُل دا اولوب ) ايدي. « بابكين سركرده لريندن اولان ترخان اونون يانيندا بؤيوك حؤرمته ماليك ايدي. هجري قمري 221 – نجي ايلين قيشيندا بابكدن اجازه ايسته دي كي, قيشي ماراغا ياخينليغيندا يئرلشن كندينده, قوهوم – اقره باسينين يانيندا كئچيرسين. آغشين ( افشين ) ايسه اونو گودوردو و بابك اوچون اهميت كسب ائتدييينه گؤره اونو توتماق ايسته ييردي. اونا گؤره ده آغشين, اسحاق ابن ابراهيمه عايد توركه يازيب امر ائدير كي, گئجه كنده گئديب ترخاني اؤلدورسون و يا اسير توتوب اونون يانينا گؤندرسين. همين تورك گئجه گليب ترخاني اؤلدوروب باشيني آغشينه گتيرير».23

بابكين سركرده لريندن بيري عصمت ( عربجه ), او بيري ايسه آذين ايدي : محمود كاشغارلي « ديوان لغات الترك » آدلي اثرينده « آذين » سؤزونه اشاره ائدير. بو تورك سؤزونون معناسي باشقا, فرقلي, سئچيلن دئمكدير. « آذين : باشقا آنلامينا بير اداتدير».24

سون دؤورلرده آپاريلميش مكمل تدقيقاتلاردان، عاليملر حاقلي اولاراق بئله نتيجه يه گليلر كي، خلافتله آذربايجان آراسيندا باش وئرن دؤيوشلر اساسا آذربايجانين مستقيلليگه جان آتماسي ايله علاقه دار اولوب. اسلام دينينده مؤوجود اولموش شيعه – سني مسئله سي ده خلافتين بو يوروشلرده اؤزلرينه براعت قازانديرماسينا بهانه اولوب.اصلينده هر ايكي طرف قارشي طرفي كافرليكده اتهام ائدير. بئله كي حتي آلدونلار و بابك عرب خلافتيني غيري مسلمان و اسلام دينينده پيسله نن يهودي و جهود آدلانديرير. ابن الاثير يازير : سهل ابن سنباط, بابكي حيله و كلكله آغشينين آداملارينا تحويل وئرنده, بابك حيرصله نيب ابن سنباطا دئيير: « مني بو يهودييه ( جهودا) چوخ اوجوز ساتدين ».25

طبري ايسه يازير : بابكين سركرده لريندن بيري- آذين دئدي: من بو جهودلارين ( خليفه قوشونونون ) اليندن قالايا سيغينماياجاغام. او حتي اؤز قاديني و عايله سيني ده قالادا قويمادي.26

ساسانيلرين تؤر- توكونتولريندن اولان بعضي لرين آغاليق ائتمك ايسته مه لري ائله جه ده عربچيليك و عرب استعلاسي ايله مبارزه آپاران و اؤلكه لرينين استقلاليني قوْرويان « آلدونلار اسلام احكامي و قرآن معارفيني خلافتين گؤروشلري يعني حاكيم گؤروشلرله يوخ, بلكه اؤزل گؤروشلرله تانيتديريب يوزوردولار».27

آلدونلار و بابكين مبارزه سي و محاربه سي محض آذربايجان اراضيسينده باش وئره رك داوام ائتميشدير. معاصر دؤرده آذربايجانليلارين ياشاديغي اراضيلرده آلدونلارين و بابكين طرفدارلاري ياشاميشلار. آلدونلارين نفوذ دايره سي « جنوبدان اردبيل , مرند حدودلارينا , شرقدن خزر دنيزينه , شاماخي و شيروان بؤلگه لرينه , شيمالدان مغان و آراز, غربدن جلفا , نخچوان و مرنده چاتيردي ».28

عيني زاماندا زاگرس داغ سلسله لري اوزه رينده يئرلشن شهر و كندلرده ده آذربايجان توركلري ياشاييرلار. بو حركاتدا اونلار بابك و آلدونلاري دستكله ييرديلر. « بير گروپ جبال, همدان, اصفهان و باشقا يئرلرين ده اهاليسي آلدونلارا قوْشولوب همداندا توپلاشديلار و عصيان ائتديلر».29

بلعمي, طبري تاريخيندن ترجمه و اقتباس ائده رك يازديغي اثرينده آذربايجانين سرحدلري حاققيندا يازير : « اونون ( آذربايجانين ) ايلك سرحدلري همداندان باشلانير, ابهر و زنجاني احاطه ائتمكله سوندا خزرلرين دربندينه چاتير. بو آرادا يئرلشن نه قده ر شهر وارديسا هاميسي آذربايجان شهرلري آدلانير ».30 بلعمي همين اثرين باشقا يئرينده آذربايجانين, توركلرين الينده اولماسينا اشاره ائدير.

عباسي خلافتي آذربايجانين اسلامي قبول ائتميش بو توركلرينين الينده عاجيز قاليب تورك گوجو ايله اونلاري محوائتمه يي قرارا آلير. بؤيوك بوْغا و توركستان اراضيسينده يئرلشن اسروشنه لي آغشيني عرب قوشونونون سركرده سي ائده رك بابكين و آلدونلارين دؤيوشونه گؤنده رير. 22 ايله ياخين مبارزه آپاران, عرب خلافتينين ظلمو و استعلاسينا قارشي مقاومت گؤسترن آذربايجان, آغشينين و عرب قوشونونون اوُزون مدتلي هجوملاري و محاصره سي نتيجه سينده يئنيلير. بابك عايله سي, قارداشي و بير نئچه نفرله بذ قالاسيندان گيزلي چيخير و سهل ابن سنباطا سيغينير. لاكين سهلين خيانتي ايله او آغشينه تسليم ائديلير. 4 يانوار 838 – نجي ميلادي ايلينده اونو سامرا شهرينه گتيريرلر.

ابن سياح دئيير : بابكي توتاندا من و بير نئچه نفر اونا موكل ليك ائديرديك. اونو يولا گتيرمه يه چاليشيرديق و دئديك كي, سني خليفه نين يانينا آپاراندا خليفه سندن سوروشاندا بابك سن سن؟ دئ بلي يا اميرالمومنين، سنين بنده نم, گناهكارام, اومود ائديرم امير مومنين مني عف ائدر, گناهيمدان گئچر.

لاكين بابك خليفه نين يانيندا بلي دئييب سوُسدو, اونا اشاره ائتديك, اليني سيخديق كي, دئديكلريميزي دئسين. او دانيشمادي و رنگي بيله قاچمادي.31

خليفه نين امري ايله بابكي وحشي جه سينه قطله يئتيرديلر. بابكين قارداشي عبداللهي دا بئله جه باغداد دا قتله يئتيرديلر.

بابكين، عرب خلافتينه قارشي مبارزه سي او قده ر گوجلو ايدي كي, مسعودي « مروج الذهب » ده آچيق شكيلده يازير: « آز قاليردي, خلافتي آرادان قالديرسين».32

بابكين مغلوبيتي آلدونلارا آغير ضربه ووُردو. آما اوْنلار محو اولماديلار. حتي اوْنلارين طرفدارلاري اوُزون ايللر بذده ياشاييرديلار و ابودلف مسعر ابن مهلهل اوْنونجو ميلادي عصرده اوْنلاري گؤروب».33

اسلامي قبول ائتميش آلدوْنلارين اينامي ايندي كي آذربايجانليلارين ديني ايناملارينين ايلكين حالتي كيمي حساب ائديلير. اونا گؤره ده زامان – زامان بابك و آلدوْنلار آذربايجان خالقي طرفيندن سئويليب, يئنه سئويله رك آزادليق اوُغروندا مبارزه سيمووللارينا چئوريليب.

  قايناقلار

 

1- صالح ايلديريم، «بابك خرمدين» ، باكي 2005 ، ص. 31

 

2- آراز اوغلو « مختصر آذربايجان تاريخي » 2000 ، ص. 13

 

3- فريدون آغاسي اوغلو « آذر خالقي » باكي – 2000 , ص. 11-70

 

4- رحيم رئيس نيا « آذربايجان در سير تاريخ ايران از آغاز تا اسلام » ص. 876 و باخ: « نويد آذربايجان » قزئتي, 16 مارت – 2004 ، نمره : 337 ، عادل ارشادي فرد « تروُككي هاي باستان آذربايجان ».

 

5- محمد عمي زين الديني « تاريخ تبريز ( قديم دؤردن مغوللارا كيمي)»، تبريز 1380هجري « اختر» نشرياتي، ص. 140

 

6- طبري محمد ابن جرير "‌ تاريخ طبري يا تاريخ الرسل و الملوك " ترجمه ائدن ابوالقاسم پاينده جلد 1 ، انتشارات بنياد فرهنگ ايران, تهران 1352 ص. 293

 

7- « وارليق» ژورنالي, تهران 1382، ساي 1-128 , حجت الاسلام محمد حافظ زاده « نگاهي به زبان باستان تركي »، ص. 10

 

8- بلعمي « تاريخنامه طبري ( گردانيده منسوب به بلعمي )، جلد 1 ،تصحيح محمد روش, تهران 1374 ، ص. 263-262

 

9- محمد تقي زهتابي " ايران توركلرينين اسكي تاريخي " جلد 2 ، تبريز 1379 اختر نشرياتي، ص. 667

 

10- « شمس تبريز» قزئتي, نمره 104 ، تبريز 1380 ، دكتر ح.فيض الهي وحيد « آيا سرخجامگان شيعه نبودند».

 

11- ابو حنيفه احمد ابن داود دينوري، « اخبار الطول» ، ترجمه ائدن دكتر محمد مهدوي دامغاني, نشرني 1364، ص. 339

 

12- « آذربايجان تاريخي »، باكي 1994 ، آذر نشر، ص. 260

 

13- رسول رضوي، « بابك و نقد تاريخ نگاري »، تبريز 1380، شركت چاپ و نشر امين آذربايجان، ص. 172

 

14 « اختر » قزئتي ، ويژه نامه بابك قهرمان آزادي , دكتر فيض الهي وحيد « بيداري ( وجدان قضاوت ) در (كشور هاي عربي) در مورد ( بابك) اعتراف اعراب پس از 1200 سال , سال 223 ( ه.ق) اعدام در سامرا – 1423 اعتراف در بيروت » ص. 19

 

15- م. پرمون « ابر مرد ابر حماسه، بابك خرمدين»، تهران 1354، ص. 18-19

 

16- « شمس تبريز» قزئتي 1380 ، نمره 104 ، دكتر فيض الهي وحيد « آيا سرخجامگان شيعه نبودند و باخ : خواجه نظام الملك « سيرالملوك ( سياستنامه ) با اهتمام هيوبرت دارك بنگاه ترجمه و نشر كتاب، تهران 1340 ص. 290 و باخ : سعيد نفيسي « بابك»، باكي 1990 ، اؤرنك نشرياتي ص. 21

 

17- صالح ايلديريم، «بابك خرمدين» ، باكي 2005 ، ص.28

 

18- ابوذر ورداسپي، « سرخ جامگان و نمد پوشان- تحليلي كوتاه از جنبش خرم دينان و نهضت حروفيان» ، تهران 1357 ، انتشارات پيون، د ص. 21

 

19- ابو منصور عبدالفاهر بغدادي « فراق بين الفراق » ، باب چهارم, ترجمه دكتر محمد جواد مشكور، ص. 203

 

20- رسول رضوي « بابك و نقد تاريخ نگاري »، تبريز 1380، شركت چاپ و نشر امين آذربايجان، ص. 163

 

21- ابوالحسن علي بن حسين مسعودي « مروج الذهب »، جلد 2 ، ترجمه ابوالقاسم پاينده تهران, انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ پنجم 1374، ص. 471 .

 

22- « نويد آذربايجان » قزئتي، شماره 167 , 9 مرداد 1380 ،ص. 4 دكتر حسين محمد زاده صديق « آلدونلار».

 

23- جمال لحافيان « چهره واقعي بابك خرمدين » ، تهران 1379 ، انتشارات نگاه سبز ص. 72

 

24- ماحمود كاشغارلي « ديوان لغات الترك »، چئويرن بسيم آتالاي، جلد 1، باسقي 4 آنكارا 1998 ، ص. 76

 

25- رسول رضوي « بابك و نقد تاريخ نگاري »، تبريز 1380 ، شركت چاپ و نشر امين آذربايجان، ص. 176

 

26- ابوذر ورداسپي « سرخ جامگان و نمد پوشان – تحليلي كوتاه از جنبش خرم دينان و نهضت حروفيان» ، تهران 1357 انتشارات پيوند، ص. 24

 

27- سفرنامه ابن حوقل ( ايران در صوره الارض ), ترجمه و توضيح دكتر جعفر شعار, انتشارات اميركبير تهران 1366 چاپ دوم، ص. 116

 

28- سعيد نفيسي « بابك» ، اؤرنك نشرياتي، باكي 1990 ، ص. 30

 

29- دكتر غلامحسين يوسفي « يادداشتهايي در زمينه فرهنگ و تاريخ »، تهران 1371 چاپ اول، ص. 133

 

30- ابو علي محمد بلعمي « ترجمه تاريخ طبري»، تهران 1344 ، ص. 51

 

31- ابوذر ورداسبي « سرخ جامگان و نمد پوشان – تحليلي كوتاه از جنبش خرم دينان و نهضت حروفيان» ، تهران 1357 انتشارات پيوند، ص. 30

 

32- ابوالحسن علي بن حسين مسعودي « مروج الذهب »، جلد 2 ، ترجمه ابوالقاسم پاينده ، تهران انتشارات علمي و فرهنگي چاپ پنجم 1374 ، ص. 471

 

33- دكتر غلامحسين يوسفي « يادداشتهايي در زمينه فرهنگ و تاريخ » ، تهران 1371 چاپ اول، ص. 145

 

فارس ديلينده تورك سؤزلري و اوْنلارين گؤستريجيلري

_{فارس ديلينده تورك سؤزلري و اوْنلارين گؤستريجيلري}

 

 

_{دنیا آنا دیلی گونومناسبتی ایله: فارس ديلينده تورك سؤزلري و اوْنلارين گؤستريجيلري   موختليف طايفا آدلاري ايله يئر كوره‌سينين بير چوخ حيصّه‌سينه حؤكمرانليق ائله‌ين توركلر دونيانين ان قديم ميللتلريندن بيريدير . آلتاي‌لاردان باشلانميش شومالدا بوزلو دنيزه قدر ، جنوبدا ايسه هندوستانا قدر ،‌غرب‌دن ايسه بالكانا قدر ياييلميش تورك ائتنوْسلاري دونيا مدنيتينه ان بؤيوك تأثير بوراخميش . توركلر بو گونكو ايران اؤلكه‌سينين ان قديم ساكينلريندن ديرلر . بوتون دونيا ديللرينده اولان سؤز خزينه‌لريميز بونا ان دوزگون اؤرنك اولا بيلر . هله مادلار ايرانا گلمه‌ميش بورادا توركلر باشقا ـ باشقا ائتنوس آدليقلاري آلتيندا ياشاييرديلار . ايرانين قديم و يئني جوغرافييا سؤ‍زلوكلرينده اولان توْپوْنيملر ( جوغرافي آدلار) بونو ثبوت ائله‌يير . ان قديم ايران خاقانليغي هخامنشي ، اشكاني شاهلاري آدلاريندا كي تورك آنتروْپوْنيم‌لري دانيلمازدير . دونيا ديلچي‌لري بو مودعاني تصديقله‌ييرلر . قديم ايران داش يازيلي عابيده‌لرينده (ميخي كتيبه‌لر ) آوئستا و حتي شاهنامه‌نين متنينده يئرلشن بير چوخ تورك آدلاري ، سؤزلري ، توركيزم‌لر واردير . بو مسئله‌ني حتي بئله انصافسيز فارس لئسيكوگرافلاري اؤزلريده اعتراف ائديرلر . قديم فارس لغت‌ نامه‌لردن اولان فرهنگ نظام ‌دا بئله بير قيد وار : « آميزش فارسي با تركي در همان اوايل اسلام شده است نه در اثر سلطنت مغول ، زيرا در آثار اوليه ادبيات فارسي نيز الفاظ تركي است حتي مي توان گفت آميزش تركي و فارسي خيلي قبل از اسلام واقع شده ، چه تركان قديم همسايه ايران بودند و با آن مرابطه داشتند . ايران قديم ميان ترك ها ، ‌سامي ها ( آشوري ها ) واقع شده بود و باعث آميزش سه زبان آريايي ، سامي و تركي گرديده است » .( فرهنگ نظام ، جلد دوم ، مقدمه ) دونيا لوغت شوناسلاري و تدقيقاتچيلارينين چاليشمالاري نتيجه‌سينده آدينلاشديريليب كي فارس ديلينده ايگيرمي مينه ياخين تورك منشألي سؤزلر وار . ( باخين فرانسادا جامع التواريخ رشيدينين كاتئرمئر چاپينين مقدمه‌سينه و يا خود فرانسادا همين كيتابين بولوشه چاپينا ) ايسته‌ينلر محمد عباسي طرفيندن ايراندا ايلك دفعه چاپ اولان برهان قاطع سؤزلويونون گيريش حيصه‌سينه‌ده باخا بيلرلر . بو سؤزلردن سونرا تدقيقاتچيلاريميز اوچون فارس سؤزلوكلرينده آنا ديليميزدن فارس ديلينه كئچن كلمه‌لرين علامتلريني قئيد ائديريك . قيد ائتمك لازيمدير بير سيرا استثنالاري نظرده آلماساق ، سونلوقلاري آشاغيدا كي كوْمپوْنئنت‌ ( اَك) ‌لرله بيتن سؤزلر تورك منشألي سؤزلرديرلر .   1 ـ  فارسجا تلفوظونده سونو « آق » ، « آغ » ، « آك » ، « اوْك » ايله بيتن . مثلاً : اتاق ، سراغ، الك ، يدك ، چابك و ساير سؤزلر بو سيراداندير . 2 ـ فارسجا تلفوظونده سونو « مَه // مِه » ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : دكمه // تكمه ( دوگمه // دوكمه) ،( تؤكمه // توْكمه) ، قيمه ( قيمَه // قيمِه ) ، سرمه ( سوْرمه // سوْرمِه ) ، چكمه ، دلمه، چاتمه ، قاتمه ، چنباتمه و ... بو سيراداندير . ( عرب سؤزلري مستثنا اولاراق ) 3 ـ « اوق » ، « اوْق » ، « ايق » ، « اوْك » عنصرلري ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : قرق ، اَغروق ، ايليق ، بولوك ، چابك // چابوك و  ... 4 ـ « چي » ، « چ‎ي » عنصرلري و يا شكيلچي‌لري‌له بيتن‌لر . مثلاً : سورچي ، قورچي ، يورتچي ، ارابه‌چي ، قهوه‌چي ، يازيچي و ... سؤزلر . 5 ـ « ليق » ، « ليق » ، « لوق » عنصرلري بيتنلر . مثلاً : بوزلوق ، قارليق ، باشلوق ، اتاليق ، باشليغ و ... . 6 ـ « لاق » ، « لاخ » ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : ييلاق ، قشلاق ، باتلاق . لاخ عنصرو فارس ديلينده آرتيق شكيلچي كيمي ايشله‌نرك ، فارس سؤزلريله بيرليكده دوزلتمه سؤزلرين عمله گتيريلمه‌سينده اشتراك ائتميشدير . مثلاً : سنگلاخ ، رودلاخ ، نشيب لاخ ، سولاخ ، سوراخ ، ديولاخ و ... . 7 ـ « ماق » ، « مق » ، عنصرو ايله بيتن‌لر . مثلاً : چخماق ، قيماق ، تخماق و ... . 8 ـ « آر » ، « اَر » ايله بيتن‌لر . مثلاً : قاتار ( قطار ) ، چاپار ، آچار ، چپر ، دچار و ... . 9 ـ « اِر » ، « اوْر » ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : قاطر ، چادر ، بهادر و ... . 10 ـ « اوْل » ، « آووْل » ايله بيتن‌لر . مثلاً : قراووْل ، سياول ، قرقاول و ... . 11 ـ « داش » ، « تاش » ايله بيتن‌لر . مثلاً : داداش ، آداش ، سرداش ، كونولتاش ، يكتاش و... . 12 ـ « غَه // غِه » ، « قَه // قِه » ، « كَه // كِه » ، « گَه // گِه » ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : داروغه ، يرقه ( يورقَه // يورقِه ) ، اُلكه ( اوْكه ) ، الكا ( اوْلكا ) ، جلگه ( جوْلگه // جولگه ) و ... . 13 ـ « قي » ، « قو » ، « غو » ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : قرقي ( قئرقي ) ، برقو ( بورغو ) ، يرغو ( يوْرغو ) و ... سؤزلر . 14 ـ كؤكونده يا خود قورولوشوندا « ق » و « چ » حرفي اولان آدلار ، سؤزلر، فعل لر تماميله تورك سؤزلري‌دير (قاچاق ، قيچي ، قاچ ، قارچ ، چاقو ) . 15 ـ كؤكونده يا قورولوشوندا « ك » و  « چ » حرفلري ايشتراك ائدن سؤزلر ( كوچ ، كوچه ، كوچك ، چكول ، چاك ، چابك ، كچل و ... .   16 ـ كؤكونده ، قورولوشوندا « ق » ، « د » ، «‌ ت » ايشتراك ائله‌ين سؤ‍زلر : قاتر، قاتوق ،  قره‌قات ، قوروت ، آنقوت ، قتار // قطار و ... . 17 ـ  « انگ » و « نگ » سؤزلري : فشنگ ، تفنگ ، كلنگ ، سنگر و ... . 18 ـ « ي » سسيله باشلايان سؤزلر اكثر حالدا تورك منشألي‌دير : يام ، يامچي، يونجه ،يالغ ، ياله = ( بو سؤزه « پ » پروْتئز اولاراق « پياله »‌شكليني‌ده آلميش‌دير ) ، يال ، يله ، يون // يان آت معناسيندا نريون و ماديون // ماديان سؤزلرينده گورمك اولار . 19 ـ قورولوشوندا « ق » و « ز » اولان سؤزلر : قاز ، قوزك ، قوزه ، قزوين ، قوز ( بو سؤ‍ز گوژ فورماسيندا فارس ديلينده ايشلنمكده‌دير ) . 20 ـ « ت » ، « پ » و يا خود « چ » ، « پ » حرفلريله قورولان سؤزلرين چوخو يئنه‌ده تورك منشألي‌دير : چاپار ، تپش ، تپيدن ، تپه ، توپال و ... . 21 ـ « چ » و « غ »  سسلرله قورولان سؤزلر اكثر حالدا تورك منشألي‌دير : بوغچا // بقچه ، غنچه ،‌ چاغ ، چوغول // چغلي و ... . قيد ائتمك لازيمدير بير سيرا تورك منشألي سؤزلرده  ترجمه يولو ايله فارس ديلينه كئچميش‌دير . بعضي بيتگي آدلاري ، حئيوان آدلاري بو يوللا فارس ديلينه كئچميش‌دير . مثال اوچون : قديم تورك ديلينده اولان « دوه‌قوش // دوه‌قوشي » سؤزون « شترمرغ » فوْرماسيندا و يا خود « سيغير ديلي » =  « گاو زبان »  ، « پيشيك اوْتو » = « علف گربه »  ... . فارس ديلينده رنگلرله باغلي بير سيرا سؤزلر ( كوْروْنئميك آدلار ) اكثر حالدا تورك ديللريندن ترجمه اولونوب ، فارس ديلينه كئچيريلميشدير .« سياه‌گوش » ،  « سيه‌رود» ،         « سيه‌چشمه» ، « مسجد كبود» ، « درياي سياه » ، «درياي سرخ» كيمي آدلار توركجه  « قارا قولاق »  ،« قارا چاي » ،  « قارا بولاق » ، « گؤي مچيد » ، « قارا دنيز » ، « قيزيل دنيز » سؤزلرينين  ترجمه‌سيندن‌تؤرنميشدير . فارس ديلينده بير او قدر تورك منشألي سؤزلر وار كي قلميميز اونو قئيد ائتمكدن عاجزدير . اوسته وئريلن اؤرنكلر دنيزدن بير اوْووج‌دور . گئج تدقيقاتچيلاريميز فارس « امثال و حكم » ينده گؤز دولانديرسالار گؤرجكلر علامه دهخدانين توپلاديغي مثللرين چوخو قطعييتله دئمك اولار ياريسي تورك آتالار سؤزوندن فارس ديلينه ترجمه اولونموش سؤزلردير .     حسن اومود اوغلو    20/02/2006}

 

 

جهنمده بيتن گول

جهنمده بيتن گول

فلكين قانلي اليندن بير آتيلميش يئره اندي،

بير فلاكت آنانين جان شيره‌سيندن سودون امدي،

بوللو نيسگيل شله‌سين چيگنينه آلدي.

تاي توشوندان دالي قالدي،

ساري گول مثلي سارالدي،

گونو تك باغري قارالدي،

درد اليندن زارا گلدي،

گونو گوندن قارا گلدي.

خان چوبانسيز سئله تاپشيرسين اوزون،

يوردوموزا بير سارا گلدي.

بير وفاسيز يار اليندن يارا گلمز سانا گلدي.

بير يازيق قيز، جان اليندن جانا گلمز جانا گلدي.

كئچه‌جكده “الموت” دامنه‌سيندن بورايا درمانا گلدي.

بير آدامسيز “سوري” آدلي،

الي باغلي، ديلي باغلي!

“سوري” كيم‌دير؟

سوري بير گولدو جهنمده بيتيبدير.

سوري بير دامجي‌دي گؤزدن آخاراق اوزده ايتيبدير.

سوري يول-يولچو سودور،

اَيري‌ده يوخ، دوزده ايتيبدير.

سوري، بير مرثيه‌دير اوخشاياراق سؤزده ايتيبدير.

او كؤنول‌لرده كي ايتميش‌دي ازلدن،

اودو گؤزدن‌ده ايتيبدير.

سوري بير گؤزلري باغلي،

اوزو داغلي، سؤزو داغلي،

اولوب هاردان هارا باغلي!

بوشلاييب دوغما ديارين،

اوموب البته ياريندان.

ال اوزوب هر نه واريندان.

قورخماييب، شهريميزين قيشدا آمانسيز بورانيندان،

نه قاريندان

گزير آواره تاپا،

يانديريجي دردينه چاره، تاپا بيلمير.

چوخ سئوير عشقي باشيندان آتا،

آمما آتا بيلمير.

آووا باخ، آووچي دالينجا قاچير،

آمما چاتا بيلمير.

ايش دؤنوب،

ليلي دوشوب چؤللره مجنون سوراغيندا.

شيرين الده تئشه،

داغ پارچالايير فرهاد اوتورموش اوتاغيندا.

تشنه لب قونچه گؤر جان وئري دريا قيراغيندا.

گؤزده حسرت يئريني خوشله‌ييب ابهام دوداغيندا.

وارليغين سون اثري آز قالير ايتسين ياناغيندا.

سانكي بير كؤزدي بورونموش كوله وارليق اوجاغيندا.

كؤزه‌رير پيلته كيمين ياغ توكه‌نيب‌دير چيراغيندا.

بوي آتير رنج باغيندا،

قوجالير گنج چاغيندا،

بير آدامسيز،

سوري آدلي،

الي باغلي،

ديلي باغلي!

سوري جان! اومما فلكدن،

فلكين يوخدو وفاسي،

نه قده‌ر يوخدو وفاسي،

او قده‌ر چوخدو جفاسي،

كؤهنه رقاصه كيمين،

هر كسه بير جوردي اداسي،

او آياقدان دوشه‌ني،

ايستير آياقدان سالان اولسون.

او تالانميش‌لاري ايستير گونو-گوندن تالان اولسون.

او آتيلميشلاري ايستير هاميدان چوخ آتان اولسون.

او ساتيلميشلاري ايستير، قول ائدركن ساتان اولسون.

نئيله‌مك قورقو بوجوردور،

فلكين نظمي ازلدن اولوب اضدادينه باغلي،

قاراسيز آغلار اولانماز،

دره‌سيز داغلار اولانماز،

اؤلوسوز ساغلار اولانماز.

گره‌ك هر بير گؤزه‌له، بير دانا چيركين‌ده يارانسين،

بيري اَنسين يئره گؤيدن،

بيري عرشه اوجالانسين.

بيري چالسين ال-آياق غم دنيزينده،

بيري ساحلده سئوينج ايله دايانسين.

بيري ذلت پالازين باشه چكيب ياتسادا آنجاق،

بيري‌نين بختي اويانسين.

بيري قويلانسادا نعمت‌لره يئرسيز،

بيري‌ده قانه بويانسين.

آي آدامسيز سوري آدلي،

ساچلاريندان دارا باغلي!

نئيله‌مك ايش بئله گلميش.

چور گلنده گوله گلميش.

فلكين اَيري كمانيندا اولان اوخ،

آتيلاندا دوزه دگميش،

ديلسيزين باغريني دَلميش،

اَيري قالميش،

دوزو اگميش.

اونو خوشلار بو فلك،

ائل ساراسين سئللر آپارسين،

بولبول حسرت چكه‌رك،

گول ثمرين يئللر آپارسين.

قيسي چؤللرده قويوب،

ليلي‌ني محمللر آپارسين.

خسرووي شيرين ايلن ال-اله وئرسين،

فرهادين قامتين اگسين.

باخاراق چرخ زامان نئشه‌يه گلسين.

كئفه دولسون،

سوري‌لار سولسادا سولسون،

بيري باش يولسادا يولسون،

سيسقا بير اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ايچينده،

بو سما ظولمته باتماز.

داش آتان، كول باشي قويموش،

داشيني اؤزگه‌يه آتماز.

سن يئتيش سون هدفه،

اوندا فلك مقصده چاتماز،

داها افسانه ياراتماز.

سوري، اي باشي بلالي،

زامانين قانلي غزالي!

سوري بير قوش‌دي خزان آيري ساليبدير يوواسيندان،

ال اوزوبدور آتاسيندان،

جوجه‌دير حيف اولا سود گؤرمه‌ييب اصلا آناسيندان.

او زليخا كيمي يوسف اييين آلمير لباسيندان.

بونا قانع‌دي تنفس ائله‌يير، يار هاواسيندان.

درد وئره‌ن درده ساليب آمما خبر يوخ داواسيندان،

آغلاييب سيتقاياراق بهره آپارمير دوعاسيندان.

او بير آئينه‌دي رسّام چكيب اوستونه زنگار،

اوندا يوخ قدرت گفتار،

اوزو چركين، ديلي بيمار،

گنج وقتينده دل‌آزار،

گؤره‌سن كيم‌دي خطاكار!

گؤره‌سن كيم‌دي خطاكار!

اردبيل 10/6/1365

 

عاصم اردبيلي

هایانداسان؟

هایانداسان؟

کولدن یانیب دولوبدو اوجاقلار هایانداسان؟

یوخ بیر گولوش سولوبدو دوداقلار هایانداسان؟

 

هر ایل عزیزله دیک آقاجان شعبان اون بئشین

سسلیرله پوفله شمعی اوشاقلار هایانداسان؟

 

هر جومعه گلمیشیک گله سن جمکران یولون

چالدی قابار یولوندا ایاقلار هایانداسان؟

 

سسلیر " نبی " دوزه نمیریک آنجاق اوزاقلیقا

گلسن گلر دوباره قاچاقلار هایانداسان؟

 

بیزده دوزه نمیریک داها آرتیق فراقینا

سیللی له آل قالیبدی یاناقلار هایانداسان؟

*****

زرتشت یاندیران آلاوین ایستیسی گئدیب

کولدن یانیب دولوبدو اوجاقلار هایانداسان؟

غلامرضا رزمی                      www.rezarazmi.blogfa.com

خایین

 

بو آدام

ساتدی یولداشینی;

ساتدی قیزیل مجمه یی یولداشی نین

قانلی کسیک باشینی ...

بو آدامین آیاقلارینا دولاشیر

قورخو,

کولگه سی کیمی...

قارانلیق بیرسو کیمی

یاشاییر بو آدام.

گونش باتینجا هرآخشام ,

داش کوچه لرده آروادینین اورتوگونه بورونه رک,

بارماقلارین اوجوندا سورونه رک,

سیزه دوغرویاخینلاشان ادور.

سیزتانیین اونو

قلبینین بوینونداسالاناراق سس له نن

ملعون زینقرووندان

و بیلین کی اونون

توکور پارچا _ پارچا جذام مرضی

روحونون اتی نی........

بو آدام بو گون آجدیر

آجدیر اما

ایتیردی بو آدامدا

قدرتلی و بویوک آجلیق بله قد سیتینی ......

آ دوستلار , بوآدام

گونش باتینجا بیر آخشام

ساتدی یولداشینی;

ساتدی قیزیل مجمه یی ده یولداشینین

قانلی کسکسک باشینی...

 

ناظیم حکمت

تبريزين وصفي

تبريزين وصفي

تبريزه جانلار فدا اولسون وفانين جاني دير

مين لر اينسان توپراقيندا جان وريب، جاناني دير

چشمه سي جوشغون سويو داشغين سا توپراغي قيزيل

هاردا بو وصفي گوروبسن كي بهشت ايمكاني دير

باغلارين دا گول چيچك بستان لاريندا ميوه لر

نعمتين بول گوستريب گويا كي جنت خواني دير

تبريزين آب و هواسي دونيادا مشهور اولوب

چاره لر واردير سويوندا درد لرين درماني دير

پيشه ور جعفر كيمين اينسان لارين جان توپراغي

سورما آزاد ليخ يولوندا كيم لري قرباني دير ؟

قهرمان لار بوي آتيپ توپراق لاريندا هر زامان

اولكه مين شوكت شاني بو ايفتيخار دستاني دير

هاردا گورموش گوزلرين تبريز كيمين شوكت لي يئر

جنتين بير گوشه سي اولماز كي جنت ثاني دير

بابك ين آدي قاليب باقي جهاندا هر زامان

ارْس باران اورمانيندا شئر لرين سلطاني دير

دنيانين دورد گوشه سين گزسن گوررسن نظمي وار

سان كي اللاهين يازيلميش اينجي لر ديواني دير

شهريارين شعري گلميش اوت ساليب شاعير لره

شعرينه جانلار فدا اولسون وفالار كاني دير

بير طرفده گورسنير ستار خاني باقير خاني

ال بير اولموش لار قيامدا ميلتين آرماني دير

سن قووپ توركو باشيندان بيز لره بهتان دئمه

فارس ميلت ده نه وارميش تورك لرين احساني دير

فارس ميلت شمشير آلتين دا اير دينين سچيپ

توركه قورقود دين گتيرميش منشا ايماني دير

گوزلرين آچ سان گوررسن تبريزي ايران تاجي

بير ايشيل اولدوز كيمين اوزگورلويون ميد اني دير

سس گلير گويدن كي مهدي سن قولاخ وئر سوزلره

آز ياشا آزاد ياشا بو اللاهين فرماني دير

اونوتماريق گؤزدن آخان ياشلاري

Unutmarıq gözdən axan yaşları


كؤنلوم قوشو قانادلانيب اوچماسا Könlüm quşu qanadlanıb uçmasa
وطن عئشقي اوركلرده جوشماسا Vətən eşqi ürəklərdə coşmasa
پئيمانه لر دولوب – دولوب داشماسا Peymanələr dolub–dolub daşmasa
آذر اوغلو دئدييينه چاتانماز AZƏROĞLU dediyinə çatanmaz
جاني گئتسه اؤز ائليني آتانماز Canı getsə öz elini atanmaz

ائل دئدييين قوهوم قارداش يولداشدي El dediyin qohum qardaş yoldaşdı
تورك'ون ديلي ديللر ايچينده باشدي Türk'ün dili dillər içində başdı
ندن گؤره ن ائليمين گؤزو ياشدي Nədən görən elimin gözü yaşdı
اونوتماريق گؤزدن آخان ياشلاري Unutmarıq gözdən axan yaşları
ائل كسه جك خايين اولان باشلاري El kəsəcək xayın olan başları

هاردا قاليب ايگيتليك نيشانه سي Harda qalıb igitlik nişanəsi
هاردا قاليب كوراوغلو`نون نعره سي Harda qalıb KOROĞLU'nun nə'rəsi
آزربايجان سينديراجاق قفسي AZƏRBAYCAN sındıracaq qəfəsi
ائل گووه نه ر آزربايجان آدينا El güvənər AZƏRBAYCAN adına
آزادليغي سالين اونون يادينا . Azadlığı salın onun yadına

 

توحيد آذريون

اوشوتدو مني

 

بير آز سويوق ايدي بير آ‍ز دومانلي

دنيزين هاواسي اوشوتدو مني

آختارديم ساحيلده آياق ايزيني

تاپماديم ، آيريليق اوشوتدو مني

 

آرتيق چوخ گئج ايدي گون ده باتيردي

قاييق لار ساحيلده قوما باتيردي

تك ايديم ، كؤنلومده بير قيز ياتيردي

سنسيزليك خيالي اوشوتدو مني

 

آه ! ايندي هارداسان ، هارداسان گولوم ؟

آغزيمدا اود اولوب آليشير ديليم

چتين دير آيريليق ،‌آسان دير اؤلوم

سندن بوش قوجاغيم اوشوتدو مني

 

بير آز گون باتان ايدي بير آ‍ز جان يانان

يالانميش او سؤز‍لر ، يالانميش يالان

او گئتدي اوره ييم اولدو دا تالان

دنيزين يئللري اوشوتدو مني

 

دنيزين سسينه هاي وئرديم او آن

اؤزومو سولارا پای وئرديم او آن

جان وئرديم ، پای وئرديم ، هاي وئرديم او آن

دنيزين سولاري اوشوتدو مني

 

بابک قوجااوغلو

آغلا

آغلا

بوتون اومودلری قیر ،

بوتون تئللری سیندیر .

بوتون ایشیقلاری سؤندور ،

بوتون یوللاری باغلا ،

سونرا حئیف سنه ، دی ،

یالانچی گؤز یاشیلا

آغلا ، اوستومده ، آغلا.

 

زلیم خان یعقوب

اولدوز

اولدوز

 

سپيلميشم  توخوم تك

من گئجه تارلا سيندا

بيتميشم چيچك كيمي

قارانليق هاواسيندا

ساچيم ايشيق تك پارلاق

پارلانميشام گوموش تك

اوچورام گويلرده من

قانادلانيب آغ قوش تك

هر كيم منه اوخشاسا

ايشيقلانار گويلرده

منيم كيمي ياشاسا

نغمه اولار ديللرده

هر كيم منه خوش باخسا

قارانليقدا ساچيلار

ايشيقلي بير گول كيمدي

چيچك آچار آچيلار

هر كيم منه خور باخسا

قارانليقدا بوغلار

اوره يينده بايقوشلار

يووا سالار دوغلار

1ابدي بير چيراغام

من اولدوزام سونمزم

حقيقتيين اوغروندا

اوز يولومدان دونمزم

 

 

ائل آراسيندا

 بير نغمه اوخودوم ترجمان اولدو

دانيشدي درديمي ائل آراسيندا

بير نغمه اوخودوم بولوت تك دولدو

ك ؤ رلدي دوداقلار ديل آراسيندا

آغلايا بيلميرم گوله بيلميرم

هيجران چوخ چكه جك هله بيلميرم

حسرتي انگلره بوله بيلميرم

گون گئچير آي ايله ائل آراسيندا

من بير حيات ايديم ائللي اوبالي

من بير سئوگي ايديم عهده وفالي

من بير كارايديم هايلي هارايلي

سيم قالميش بسم الله زيل آراسيندا

نه اولا سئوينجدن آغلايا گوزوم

نه اولا داغلاردا عكس ائده سسيم

باهار ياغيشينا گيره تبريزيم

يويونسون عمانلار سئل آراسيندا

 

مدينه گولگون

آنا

 حیاتین دولاشیق لحظه لرینده،

عؤمرومه داغ کیمی دایاقسان آنا !

ظولمت لر اؤنومده آت چاپان زامان،

یولوما نور ساچان چیراقسان آنا .

 

لقمان شفالیدیر قیزغین نفسین،

سیغماز بو دونیایا عشقین، هوه سین .

دردیمه درماندیر آنالیق سسین

سن منه مقدس اوجاقسان آنا .

 

هر داملا دیله یین بیر بؤیوک ده نیز،

محبتین تمیز، ایسته یین تمیز،

سن منه عزیزسن، من سنه عزیز

دیلک سماسیندا شافاقسان آنا .

 

آلقیش کؤنلونده کی پاک نیتینه،

سؤز - صحبت یئتیشمز علویتینه،

کائنات مات قالمیش محبتینه

حیاتی ایسیده ن قوجاقسان آنا .

 

آنالی گونلریم چیچکلی باهار،

آناسیز گونلریم کدرلی غبار،

دنیادا آنادان مقدس نه وار؟ !

جسمیمه جان وئره ن نووراقسان آنا .

 

ایستک ده نیزیدیر جوشقون اوره یین،

ائولاد سعادتی آرزو - دیله یین .

سن تک مقامی وار هانسی مله یین؟ !

کیم دئییر ملک دن اوفاقسان آنا .

 

سن منی باغرینا باسدین جان کیمی،

آخدین اوره ییمه ایستی قانکیمی .

غرق اولسام غملره بیر یئلکان کیمی

منه یول گؤسته ره ن مایاقسان آنا .

 

بیلمیره م، قلبیمده آخان قان میسان؟

سن منه جسمیسن، یوخسا جان میسان؟

سؤیله ملک میسن یا انسان میسان؟

یوز بئله سؤزلردن قاباقسان، آنا !

 

من سویوق ده ی مه دن دوشنده خسته

دردین منه گلسین ! – دئدین، آهسته .

هر زامان گؤز آچدیم، باشیمین اوسته

گؤردوم نیگرانسان، اویاقسان آنا

 

خیرالله حق بیگی « ساپاق »

جهنمده بيتن گول

جهنمده بيتن گول

فلكين قانلي اليندن بير آتيلميش يئره اندي،

بير فلاكت آنانين جان شيره‌سيندن سودون امدي،

بوللو نيسگيل شله‌سين چيگنينه آلدي.

تاي توشوندان دالي قالدي،

ساري گول مثلي سارالدي،

گونو تك باغري قارالدي،

درد اليندن زارا گلدي،

گونو گوندن قارا گلدي.

خان چوبانسيز سئله تاپشيرسين اوزون،

يوردوموزا بير سارا گلدي.

بير وفاسيز يار اليندن يارا گلمز سانا گلدي.

بير يازيق قيز، جان اليندن جانا گلمز جانا گلدي.

كئچه‌جكده “الموت” دامنه‌سيندن بورايا درمانا گلدي.

بير آدامسيز “سوري” آدلي،

الي باغلي، ديلي باغلي!

“سوري” كيم‌دير؟

سوري بير گولدو جهنمده بيتيبدير.

سوري بير دامجي‌دي گؤزدن آخاراق اوزده ايتيبدير.

سوري يول-يولچو سودور،

اَيري‌ده يوخ، دوزده ايتيبدير.

سوري، بير مرثيه‌دير اوخشاياراق سؤزده ايتيبدير.

او كؤنول‌لرده كي ايتميش‌دي ازلدن،

اودو گؤزدن‌ده ايتيبدير.

سوري بير گؤزلري باغلي،

اوزو داغلي، سؤزو داغلي،

اولوب هاردان هارا باغلي!

بوشلاييب دوغما ديارين،

اوموب البته ياريندان.

ال اوزوب هر نه واريندان.

قورخماييب، شهريميزين قيشدا آمانسيز بورانيندان،

نه قاريندان

گزير آواره تاپا،

يانديريجي دردينه چاره، تاپا بيلمير.

چوخ سئوير عشقي باشيندان آتا،

آمما آتا بيلمير.

آووا باخ، آووچي دالينجا قاچير،

آمما چاتا بيلمير.

ايش دؤنوب،

ليلي دوشوب چؤللره مجنون سوراغيندا.

شيرين الده تئشه،

داغ پارچالايير فرهاد اوتورموش اوتاغيندا.

تشنه لب قونچه گؤر جان وئري دريا قيراغيندا.

گؤزده حسرت يئريني خوشله‌ييب ابهام دوداغيندا.

وارليغين سون اثري آز قالير ايتسين ياناغيندا.

سانكي بير كؤزدي بورونموش كوله وارليق اوجاغيندا.

كؤزه‌رير پيلته كيمين ياغ توكه‌نيب‌دير چيراغيندا.

بوي آتير رنج باغيندا،

قوجالير گنج چاغيندا،

بير آدامسيز،

سوري آدلي،

الي باغلي،

ديلي باغلي!

سوري جان! اومما فلكدن،

فلكين يوخدو وفاسي،

نه قده‌ر يوخدو وفاسي،

او قده‌ر چوخدو جفاسي،

كؤهنه رقاصه كيمين،

هر كسه بير جوردي اداسي،

او آياقدان دوشه‌ني،

ايستير آياقدان سالان اولسون.

او تالانميش‌لاري ايستير گونو-گوندن تالان اولسون.

او آتيلميشلاري ايستير هاميدان چوخ آتان اولسون.

او ساتيلميشلاري ايستير، قول ائدركن ساتان اولسون.

نئيله‌مك قورقو بوجوردور،

فلكين نظمي ازلدن اولوب اضدادينه باغلي،

قاراسيز آغلار اولانماز،

دره‌سيز داغلار اولانماز،

اؤلوسوز ساغلار اولانماز.

گره‌ك هر بير گؤزه‌له، بير دانا چيركين‌ده يارانسين،

بيري اَنسين يئره گؤيدن،

بيري عرشه اوجالانسين.

بيري چالسين ال-آياق غم دنيزينده،

بيري ساحلده سئوينج ايله دايانسين.

بيري ذلت پالازين باشه چكيب ياتسادا آنجاق،

بيري‌نين بختي اويانسين.

بيري قويلانسادا نعمت‌لره يئرسيز،

بيري‌ده قانه بويانسين.

آي آدامسيز سوري آدلي،

ساچلاريندان دارا باغلي!

نئيله‌مك ايش بئله گلميش.

چور گلنده گوله گلميش.

فلكين اَيري كمانيندا اولان اوخ،

آتيلاندا دوزه دگميش،

ديلسيزين باغريني دَلميش،

اَيري قالميش،

دوزو اگميش.

اونو خوشلار بو فلك،

ائل ساراسين سئللر آپارسين،

بولبول حسرت چكه‌رك،

گول ثمرين يئللر آپارسين.

قيسي چؤللرده قويوب،

ليلي‌ني محمللر آپارسين.

خسرووي شيرين ايلن ال-اله وئرسين،

فرهادين قامتين اگسين.

باخاراق چرخ زامان نئشه‌يه گلسين.

كئفه دولسون،

سوري‌لار سولسادا سولسون،

بيري باش يولسادا يولسون،

سيسقا بير اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ايچينده،

بو سما ظولمته باتماز.

داش آتان، كول باشي قويموش،

داشيني اؤزگه‌يه آتماز.

سن يئتيش سون هدفه،

اوندا فلك مقصده چاتماز،

داها افسانه ياراتماز.

سوري، اي باشي بلالي،

زامانين قانلي غزالي!

سوري بير قوش‌دي خزان آيري ساليبدير يوواسيندان،

ال اوزوبدور آتاسيندان،

جوجه‌دير حيف اولا سود گؤرمه‌ييب اصلا آناسيندان.

او زليخا كيمي يوسف اييين آلمير لباسيندان.

بونا قانع‌دي تنفس ائله‌يير، يار هاواسيندان.

درد وئره‌ن درده ساليب آمما خبر يوخ داواسيندان،

آغلاييب سيتقاياراق بهره آپارمير دوعاسيندان.

او بير آئينه‌دي رسّام چكيب اوستونه زنگار،

اوندا يوخ قدرت گفتار،

اوزو چركين، ديلي بيمار،

گنج وقتينده دل‌آزار،

گؤره‌سن كيم‌دي خطاكار!

گؤره‌سن كيم‌دي خطاكار!

اردبيل 10/6/1365

 

عاصم اردبيلي

توئی یا من ؟!

الا اي داور دانا تو ميداني كه ايراني
چه محنتها كشيد از دست اين تهران و تهراني
چه طرفي بست از اين جمعيت ايران جز پريشاني
چه داند رهبري سرگشته صحراي ناداني
چرا مردي كند دعوا كسي كو كمتر است از زن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
تو اي بيمار ناداني چه هذيان و هدر گفتي
به رشتي كله ماهي خور به طوسي كله خر گفتي
قمي را بد شمردي اصفهاني را بتر گفتي
جوانمردان آذربايجان را ترك خر گفتي !
تو را آتش زدند و خود بر آن آتش زدي دامن
الا تهرانيا انصاف ميكن خر توئي يا من ؟
تو اهل پايتختي بايد اهل معرفت باشي
به فكر آبرو و افتخار مملكت باشي 
چرا بيچاري مشدي , وحشي و بي تربيت باشي 
به نقص من چه خندي خود سراپا منقصت باشي 
مرا اين بس كه ميدانم تميز دوست از دشمن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
تو از اين كنج شيرك خانه و دكان سيرابي
بجز بد مستي و لاتي و الواطي چه دريابي ؟
در اين كولژ كه ندهندت بجز ليسانس تون تابي
نخواهي بو علي سينا شد و بونصر فارابي
به گاه ادعا گويي كه ديپلم داري از لندن
الا تهرانيا انصاف ميكن خر توئي يا من ؟
تو عقل و هوش خود ديدي كه در غوغاي شهريور
كشيدند از دو سو همسايگان در خاك مالشگر
به نق و ناله هم هر روز حال بد كني بد تر
كنون تركيه بين و ناز شست تركها را بنگر
كه چون ماندند با آن موقعيت از بلا ايمن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
گمان كردم كه با من همدل و همدين و همدردي
به مردي با تو پيوستم ندانستم كه نامردي
چه گويم بر سرم با ناجوانمردي چه آوردي
اگر ميخواستي عيب زبان هم رفع ميكردي
ولي ما را ندانستي به خود هم كيش و هم ميهن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
به شهريور مه پارين كه طيارات با تعجيل
فرو ميريخت چون طير ابابيلم به سر سجيل
چه گويم اين همه ساز تو بي قانون و هر دمبيل
تو را يكشب نشد ساز و نوا در راديو تعطيل
تو را تنبور و تنبك بر فلك ميشد مرا شيون
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
به قفقازم برادر خواند با خود مردم قفقاز
چو در تركيه رفتم وه چه حرمت ديدم از اعزاز
به تهران آمدم نشناختي از دشمنانم باز
من آخر سرباز ايران بودم و جانباز
چرا پس روز را شب خواني و افرشته را اهريمن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
به دستم تا سلاحي بود راه دشمنان بستم
عدو را تا كه ننشاندم به جاي از پاي ننشستم
به كام دشمنان آخر گرفتي تيغ از دستم
چنان پيوند بگسستي كه پيوستن نيارستم
كنون تنها علي مانده است و حوضش چشم ما روشن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
چرا استاد دغل سنگ محك بر سكه ي ما زد
تو را تنها پذيرفت و مرا از امتحان وا زد
سپس در چشم تو تهران به جاي مملكت جا زد
چو تهران نيز تنها ديد با جمعي به تنها زد
تو اين درس خيانت را روان بودي و من كودن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
چو خواهد دشمني بنياد قومي را بر اندازد
نخست آن جمع را از هم پريشان و جدا سازد
چو تنها كرد هر يك را به تنهايي بدو تازد
چنان اندازدش از پا كه ديگر سر نيفرازد
تو بودي آنكه دشمن را ندانستي فريب و فن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
چرا با دوستدارانت عناد و كين و لج باشد
چرا بيچاره آذربايجان عضو فلج باشد
مگر پنداشتي ايران ز تهران تا كرج باشد
هنوز از ماست ايران را اگر روزي فرج باشد
تو گل را خار ميبيني و گلشن را همه گلخن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
تو را تا ترك آذربايجان بود خراسان بود
كجا بارت بدين سنگيني و كارت بدين سان بود
چه شد كرد و لر ياغي كزو هر مشكل آسان بود
كجا شد ايل قشقائي كزو دشمن هراسان بود
كنون اي پهلوان چوني نه تيري ماند و ني جوشن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟
كنون گندم نه از سمنان فراز آيد نه از زنجان
نه ماهي و برنج از رشت و نه چائي ز لاهيجان
از اين قحط و غلا مشكل تواني وارهاندن جان
مگر در قصه خواني حديث زيره و كرمان
دگر انبانه از گندم تهي شد ديزي از بنشن
الا تهرانيا انصاف مي كن خر توئي يا من ؟

شهریار